Đối thoại xã hội là chìa khóa để phát triển kinh tế xã hội, tạo điều kiện cho chuyển đổi toàn diện

GENEVA (Tin tức ILO) – Một báo cáo mới của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) nêu bật cách thức đối thoại xã hội có thể tạo điều kiện cho các quốc gia theo đuổi mục tiêu phát triển kinh tế cùng với tiến bộ xã hội, đồng thời đảm bảo quá trình giảm phát thải carbon và chuyển đổi số công bằng và toàn diện.

Báo cáo Đối thoại Xã hội 2024: Đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất vì mục tiêu phát triển kinh tế và tiến bộ xã hội tập trung vào “đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất” – bao gồm các thiết chế và quy trình để chính phủ, tổ chức của người sử dụng lao động và của người lao động đàm phán, tham vấn lẫn nhau và trao đổi thông tin về các vấn đề lao động, kinh tế và xã hội ở cấp quốc gia hoặc cấp ngành.

Báo cáo cho thấy đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất có thể góp phần vào việc làm thỏa đáng, phân phối thu nhập lao động công bằng hơn và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh công bằng. Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng việc tôn trọng luật pháp, thực hành quyền tự do hiệp hội và công nhận một cách hiệu quả quyền thương lượng tập thể là cần thiết. Nhưng khả năng của đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất trong việc định hình sự thay đổi sẽ bị suy yếu nếu các chính sách kinh tế xã hội chủ yếu dựa trên những cân nhắc ngắn hạn và loại trừ các thành phần quan trọng của xã hội.

"Báo cáo Đối thoại Xã hội này được công bố trong bối cảnh bất ổn kinh tế và địa chính trị", Bà Manuela Tomei - Trợ lý Tổng giám đốc ILO, phụ trách Quản trị, Quyền và Đối thoại cho biết. "Trong bối cảnh tiến bộ công nghệ, biến đổi khí hậu và thay đổi nhân khẩu học đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động, đối thoại xã hội vẫn là một mô hình quản trị đáng tin cậy để tìm ra hướng đi cho những vấn đề phức tạp, xác định các giải pháp công bằng và thúc đẩy công lý xã hội."

Báo cáo dựa trên các nghiên cứu điển hình, dữ liệu quan hệ lao động, đánh giá toàn cầu về các quy trình và kết quả đối thoại xã hội ở cấp cao nhất, và khảo sát nhận thức của 71 tổ chức của người sử dụng lao động và của người lao động tại 38 quốc gia về tính hiệu quả và toàn diện của các thiết chế đối thoại xã hội cấp quốc gia.

Báo cáo nhấn mạnh các điều kiện tiên quyết cần thiết để đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất đạt được hiệu quả. Quan trọng hơn, báo cáo nhận thấy trong giai đoạn 2015 - 2022 sự tuân thủ của các quốc gia đối với quyền tự do hiệp hội và công nhận một cách hiệu quả quyền thương lượng tập thể đã giảm 7%. Sự suy giảm này là do tình trạng vi phạm ngày càng gia tăng các quyền tự do dân sự cơ bản và quyền thương lượng của người sử dụng lao động, người lao động và các tổ chức đại diện của họ . "Những quốc gia duy trì các quyền lao động cơ bản có vị trí thuận lợi hơn để khai thác tiềm năng đổi mới của đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất, củng cố cả công bằng xã hội lẫn quản trị dân chủ", Bà Tomei nhấn mạnh.

Các thiết chế đối thoại xã hội cấp quốc gia hiện diện ở nhiều nơi, phù hợp nhưng cần bao trùm hơn

Báo cáo cho thấy các thiết chế đối thoại xã hội cấp quốc gia hiện diện ở 87% các quốc gia thành viên ILO. Ba phần tư người lao động và hai phần ba người sử dụng lao động xem các thiết chế này là hiệu quả, nhưng vẫn quan ngại về sự theo dõi không đầy đủ của chính phủ hoặc cơ quan công quyền đối với kết quả đối thoại xã hội - như được nhấn mạnh trong cuộc khảo sát nhận thức được thực hiện cho báo cáo này. Một vấn đề đáng quan tâm khác là tính bao trùm của các thiết chế đối thoại xã hội cấp quốc gia và khoảng trống liên quan đến nhu cầu của các nhóm chưa được đại diện đầy đủ, chẳng hạn như phụ nữ, thanh niên, người lao động và các đơn vị kinh tế trong khu vực kinh tế phi chính thức.

Cần có sự tham gia nhiều hơn của các đối tác xã hội trong hoạch định chính sách

Ở nhiều quốc gia, sự tham gia của các tổ chức của người sử dụng lao động và của người lao động trong việc thiết kế và quản trị các chính sách việc làm hoặc hệ thống an sinh xã hội ngày càng được công nhận là quan trọng. Ví dụ, hơn 30% cơ quan việc làm công có đại diện của người sử dụng lao động và của người lao động tham gia vào ban điều hành, 25% chính sách việc làm cấp quốc gia xác định tham vấn ba bên là một yêu cầu thiết yếu. Khoảng 80% trong số 187 quốc gia thành viên ILO đã thành lập các cơ quan an toàn vệ sinh lao động ba bên ở cấp độ cao nhất, trong khi những cải cách an sinh xã hội ở 65 quốc gia đã mở rộng diện bao phủ lương hưu, bảo hiểm y tế và phúc lợi cho người lao động, với sự tham gia của các đối tác xã hội.

Đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất cần mạnh mẽ hơn để giải quyết cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt

Báo cáo cũng xem xét vai trò của việc ấn định mức lương tối thiểu có sự tham gia của các đối tác xã hội và thương lượng tập thể cấp ngành trong việc giải quyết vấn đề chi phí sinh hoạt tăng cao và thúc đẩy bình đẳng tiền lương. Báo cáo nhấn mạnh rằng nếu một quốc gia đồng thời có mức lương tối thiểu do chính phủ đặt ra với sự tham vấn của các đối tác xã hội và mức lương tối thiểu ngành được xác định thông qua thương lượng tập thể, đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất sẽ có hiệu quả hơn trong việc giải quyết bất bình đẳng lớn về thu nhập từ lao động.

Tăng cường đối thoại xã hội ở các cấp độ cao nhất vì chuyển đổi số và chuyển đổi xanh công bằng

Bằng chứng cho thấy đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất thúc đẩy sự đồng thuận xã hội đối với các chính sách chuyển đổi số và giảm phát thải cacbon. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất để quản lý quá trình chuyển đổi kép này phổ biến hơn ở các quốc gia có các thiết chế đối thoại xã hội được thiết lập tốt và kỹ thuật số thâm nhập mạnh mẽ hơn. Một đánh giá 118 quy trình đối thoại xã hội giai đoạn 2022-2023 cho thấy khoảng một phần tư số quy trình đề cập đến các chủ đề liên quan đến quá trình chuyển đổi kép, chủ yếu ở châu Âu. Một thế hệ chính sách công nghiệp mới nhằm đa dạng hóa nền kinh tế và chuyển đổi cơ cấu, và tập trung vào quá trình chuyển đổi kép, tạo cơ hội kịp thời để thúc đẩy vai trò của đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất trong việc định hướng cho quá trình chuyển đổi này.

Lời kêu gọi hành động để giải phóng sức mạnh của đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất

Để giải phóng hoàn toàn tính bao trùm và hiệu quả của đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất, Báo cáo kêu gọi các quốc gia:

• duy trì các nguyên tắc và quyền cơ bản trong lao động, đặc biệt là quyền tự do hiệp hội và công nhận một cách hiệu quả quyền thương lượng tập thể;
• trang bị cho các cơ quan quản lý lao động và đối tác xã hội các nguồn lực và năng lực chuyên môn cần thiết để tham gia hiệu quả vào đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất;
• mở rộng phạm vi của các thiết chế đối thoại xã hội cấp quốc gia và các đối tác xã hội để bao phủ các nhóm chưa được đại diện đầy đủ;
• tiến hành đánh giá thường xuyên và dựa trên bằng chứng về vai trò cũng như ảnh hưởng của các thiết chế đối thoại xã hội ở cấp độ cao nhất trong việc ra quyết định về kinh tế xã hội.