A young ethnic minority girl walks uphill on a rocky, fog-covered mountain trail, carrying a backpack, with adult trekkers following behind her.

Voices of Action - Lao động trẻ em

Bùng nổ dịch vụ du lịch làm gia tăng nguy cơ lao động trẻ em ở vùng núi phía Bắc Việt Nam

Trẻ em thuộc các cộng đồng dân tộc thiểu số, như em Phàng Ca, 13 tuổi, đang làm việc trên những cung đường hiểm trở, nổi tiếng nhờ du lịch mạo hiểm, để phụ giúp gia đình.

29 tháng 1 năm 2026

Nội dung cũng có sẵn bằng: English español français

HÀ NỘI (Tin tức ) – Giữa làn sương mù bao phủ dãy Phu Sa Phìn - một sống núi gồ ghề cao khoảng 2.000 mét nằm trên ranh giới hai tỉnh Sơn La và Lào Cai ở miền Bắc Việt Nam, em Phàng Thị Ca, 13 tuổi, vừa đến trường vừa phụ giúp gia đình phụ vụ du khách leo núi.

Vào các ngày cuối tuần, em men theo những lối mòn dốc đứng trên “sống lưng khủng long” dãy Phu Sa Phìn, rồi trông coi một quầy hàng tạm để bán nước suối và nước chanh muối cho du khách với giá 30.000 đồng mỗi chai. Khi những vị khách cuối cùng rời đi, em lại mất khoảng hai đến ba tiếng một mình đi bộ xuyên rừng để về nhà, rồi đưa toàn bộ số tiền kiếm được cho bố mẹ.

Phang Ca in traditional clothing stands on a foggy mountain ridge, beside a small ground-level stall with bottled drinks laid out on a cloth. — Phàng Ca, 13 tuổi, đứng bên quầy nước nhỏ của mình.

Du lịch phát triển mang lại thêm nguồn thu cho nhiều hộ gia đình, song đồng thời cũng có thể khiến trẻ em phải tham gia lao động sớm, ảnh hưởng đến việc học tập và phát triển tuổi thơ của các em.

Câu chuyện của Phang Ca là một phần của loạt phim Chốt Cao Điểm – The Vantage Point thuộc chuỗi Voices of Action được ILO hỗ trợ thực hiện, quy tụ các tác phẩm của các nhà báo trên toàn cầu, phản ánh tác động của lao động trẻ em trên khắp thế giới, phát hành trước thềm Hội nghị Toàn cầu lần thứ 6 về Xóa bỏ Lao động Trẻ em, diễn ra từ 11–13/2/2026 tại Marrakech, Morocco.

Tác phẩm do nhà báo Đào Thanh Hưng đạo diễn, phản ánh thực trạng tại những khu vực đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, vùng sâu, vùng xa – nơi nghèo đói vẫn là một trong những nguyên nhân dẫn đến lao động trẻ em, dù cả nước đã đạt được nhiều tiến bộ. Phim sẽ được phát sóng trên Đài Truyền hình Hà Nội.

Hiện là học sinh lớp 8 Trường Trung học cơ sở Bản Công, xã Hạnh Phúc, Phàng Ca đi học từ thứ Hai đến thứ Sáu, sau đó phụ giúp gia đình chuẩn bị cho các hoạt động đón khách du lịch.

Bố của em, anh Phàng Chua, là trưởng nhóm porter người H’Mông. Anh cho biết du lịch đã làm thay đổi cuộc sống của gia đình anh và bà con trong hơn 5 năm trở lại đây: “Cách đây 5 năm, chúng tôi bắt đầu dẫn khách đi leo núi. Sau đó, nhiều gia đình người H’Mông khác cũng tham gia. Nhờ vậy mà bà con có thêm thu nhập, cuộc sống đỡ vất vả hơn.”

Gia đình dựng các lán nhỏ trong rừng để nghỉ ngơi và phục vụ bữa ăn, thậm chí đầu tư cả máy bay không người lái để chụp ảnh cho du khách. Tuy vậy, trẻ em vẫn phải đối mặt với những nguy hiểm trên đường núi, dù hiện nay đã được giảm bớt phần nào nhờ việc lắp đặt dây cáp an toàn.

A young ethnic minority girl climbs a rocky mountain trail carrying a backpack, with her mother following behind as a porter carrying supplies in a woven basket. — Phàng Ca đi cùng mẹ trên một đoạn đường dốc ở Phu Sa Phìn.

Cuộc sống hằng ngày của Phàng Ca là sự đan xen giữa trách nhiệm và ước mơ. Khi bố mẹ gùi hành lý giúp du khách chinh phục đỉnh núi cao 2.880 mét, em thường ngồi lại lán từ sáng sớm: “Phu Sa Phìn rất đẹp. Sáng nào em cũng ngắm mây. Em mong mình học thật tốt để sau này có thể giới thiệu cảnh đẹp này với nhiều người.”

Trách nhiệm nhanh chóng kéo em trở lại sườn núi, nơi những bạn bè cùng trang lứa, như em Giàng A Văn, học sinh lớp 5, cũng đang trông quầy bán nước: “Em thích đi học vì được ở cùng bạn bè và thầy cô. Em mơ ước sau này trở thành bác sĩ.”

Việt Nam và những bước tiến trong xóa bỏ lao động trẻ em

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác phòng ngừa và xóa bỏ lao động trẻ em.

Tháng 12 năm 2025 đánh dấu 25 năm Việt Nam phê chuẩn Công ước số 182 của ILO về các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất. Theo Báo cáo Điều tra Lao động Việc làm năm 2023 của Cục Thống kê, cũng như Thông tin tóm tắt những phát hiện chính về Trẻ em tham gia lao động và Lao động trẻ em của Việt Nam năm 2023, tổng hợp bởi Cục Thống Kê và ILO, tỷ lệ trẻ em từ 5 đến 17 tuổi tham gia các hoạt động kinh tế đã giảm xuống còn 3,5%, tương đương khoảng 731.600 trẻ, so với 9,1% năm 2018.

Hiện vẫn còn khoảng 94.300 trẻ em làm các công việc gây nguy hại, trong đó hơn 12% đối mặt với rủi ro về sức khỏe, chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp và dịch vụ.

A porter walks along a narrow mountain path through mist and dense vegetation, passing a warning sign on a steep ridge. — Phàng Ca trên sống núi Phu Sa Phìn chìm trong sương mù.

Hướng tới tương lai tốt đẹp hơn cho trẻ em

Chương trình phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030 của Việt Nam, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ lao động trẻ em xuống 4,5% vào năm 2030.

ILO kêu gọi các cơ quan quản lý, gia đình và cộng đồng cùng thúc đẩy việc làm thỏa đáng cho người trưởng thành, để trẻ em như Phàng Ca có thể gắn bó với những đỉnh núi quê hương trong vai trò học sinh, bác sĩ, chứ không phải là porter trên những cung đường hiểm trở. Câu chuyện từ Phu Sa Phìn cho thấy, nếu có sự chung tay của toàn xã hội, những “điểm cao” này có thể trở thành nơi chắp cánh ước mơ, chứ không chỉ là chặng dừng mưu sinh.