Tìm chỗ đứng trong lĩnh vực công nghệ: Câu chuyện về hành trình học hỏi, tham gia và hòa nhập vào thế giới công nghệ của một cô gái tại Việt Nam

HÀ NỘI (Tin tức ILO) - Ở tuổi 22, Nguyễn Phương Thảo bắt đầu công việc tại một phòng nghiên cứu tính toán về khoa học bền vững, với vai trò là cán bộ truyền thông. Trước đó, cô hầu như không có nhiều trải nghiệm trong các lĩnh vực Khoa học – Công nghệ - Kĩ thuật – Toán học (STEM). Làm việc giữa một tập thể mà phần lớn đồng nghiệp đều xuất thân từ các ngành kỹ thuật chuyên sâu, Thảo không tránh khỏi cảm giác lạc lõng, như thể mình vừa bước chân vào một thế giới hoàn toàn xa lạ.

Mỗi ngày, xung quanh cô là những cuộc trò chuyện sôi nổi của các đồng nghiệp nam về mô hình học máy, mô phỏng dựa trên tác nhân hay các ứng dụng thực tế ảo. Với Thảo, việc tiếp cận và làm quen với hệ thống thuật ngữ chuyên môn, các khái niệm lập trình cũng như quy trình đánh giá độ tin cậy của dữ liệu do trí tuệ nhân tạo tạo ra thực sự là một thử thách không nhỏ trong những ngày đầu.

Thế nhưng, áp lực mà Thảo phải đối diện không chỉ xuất phát từ vấn đề kĩ thuật. Là một phụ nữ, cô mang trong mình những hoài nghi được hình thành từ rất sớm, bắt nguồn từ định kiến xã hội lâu đời cho rằng công nghệ là “lĩnh vực của nam giới”, rằng phụ nữ không phù hợp với các ngành kỹ thuật. Không cần ai phải nói ra những điều đó, chúng lặng lẽ thấm sâu và trở thành rào cản vô hình trong suy nghĩ từ trước.

Theo thời gian, chính công việc đã khiến Thảo dần nhìn lại và bắt đầu đặt câu hỏi về những giả định mà cô từng mặc nhiên chấp nhận. Khi các dự án của nhóm ngày càng tập trung vào tác động xã hội, phát triển bền vững và sự tham gia của cộng đồng, một câu hỏi hiện lên ngày một rõ ràng trong đầu cô: “Nếu các dự án ứng dụng công nghệ được xây dựng với mục tiêu thúc đẩy phát triển bền vững và lợi ích xã hội, thì điều gì sẽ xảy ra khi tiếng nói và quan điểm của một nửa thế giới – phụ nữ – không được phản ánh trong đó?”

Nếu các dự án ứng dụng công nghệ được xây dựng với mục tiêu thúc đẩy phát triển bền vững và lợi ích xã hội, thì điều gì sẽ xảy ra khi tiếng nói và quan điểm của một nửa thế giới – phụ nữ – không được phản ánh trong đó?

Suy nghĩ ấy dần làm thay đổi cách Thảo hiện diện và đóng góp trong môi trường làm việc. Từ chỗ luôn cảm thấy mình phải nỗ lực chứng minh rằng mình xứng đáng có mặt ở đây, cô trở nên tự tin hơn, chủ động lên tiếng, chia sẻ quan điểm và tham gia tích cực vào các hoạt động chung. Trong những giờ nghỉ trưa, thay vì ngồi một mình, Thảo cùng các đồng nghiệp trao đổi và xây dựng tài liệu hướng dẫn cho giáo viên, học sinh về cách sử dụng kính thực tế ảo trong lớp học. Những khoảng thời gian làm việc chung ấy không chỉ là cơ hội học hỏi, mà còn là không gian sáng tạo cởi mở, nơi mọi ý tưởng đều được lắng nghe, không có sự phán xét hay ranh giới thứ bậc.

Việc tham gia Mạng lưới Thanh niên về Việc làm Xanh, Việc làm Thỏa đáng và Phát triển Nghề nghiệp trong khuôn khổ Chương trình Hợp tác ILO–Hàn Quốc đã mở ra cho Thảo một vai trò mới - trưởng nhóm tư vấn, nghiên cứu - và dần tìm thấy cho mình một mục tiêu lớn hơn: truyền cảm hứng cho những người trẻ khác, đặc biệt là các bạn nữ, dám theo đuổi đam mê và con đường mình lựa chọn. Cùng với các thành viên trong mạng lưới, Thảo kiên trì thúc đẩy các hoạt động nâng cao năng lực nghiên cứu cho các bạn trẻ, đồng thời chú trọng đưa tiếng nói và góc nhìn của thanh niên – đặc biệt là nữ thanh niên – vào các hoạt động nghiên cứu, đào tạo và những sáng kiến liên quan đến giới trẻ. Bởi chỉ khi những tiếng nói ấy thực sự được lắng nghe và phản ánh một cách đầy đủ, thanh niên, nhất là các bạn gái, mới có thể tiếp cận công bằng với giáo dục và cơ hội nghề nghiệp trong các lĩnh vực công nghệ và kỹ thuật.

© ILO

© ILO

Trong bối cảnh ngày càng nhiều thanh niên Việt Nam lựa chọn theo học các ngành khoa học xã hội, trong khi phụ nữ vẫn còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn trong các lĩnh vực STEM – chỉ khoảng 37% tổng số sinh viên tốt nghiệp đại học, dù đây là nền tảng quan trọng cho các việc làm số và việc làm xanh – hành trình của Thảo mang ý nghĩa như một đóng góp thiết thực vào nỗ lực giải quyết những thách thức mang tính hệ thống mà phụ nữ đang phải đối mặt trong quá trình chuyển đổi kép của đất nước. Điều đáng trân trọng không nằm ở việc mọi rào cản được xóa bỏ, mà ở chỗ Thảo đã lựa chọn ở lại – tiếp tục học hỏi, trưởng thành và không ngừng cất lên tiếng nói của mình.

Những lựa chọn như vậy, nếu được nhân rộng, có thể góp phần thúc đẩy bình đẳng giới trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và quá trình chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, nỗ lực của từng cá nhân là chưa đủ. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế lồng ghép giới ngay từ đầu, nhằm bảo đảm phụ nữ và trẻ em gái có cơ hội tiếp cận công bằng với kỹ năng số và các năng lực cho tương lai. Đồng thời, các dịch vụ hướng nghiệp, chương trình học bổng, thực tập, tập nghề và cơ hội việc làm trong lĩnh vực STEM cần được mở rộng, đi kèm với những cơ chế hỗ trợ cụ thể để tháo gỡ rào cản mà phụ nữ và trẻ em gái gặp phải trong suốt quá trình học tập và làm việc. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng giữ vai trò then chốt để xây dựng môi trường làm việc đa dạng, an toàn và hòa nhập giới, tạo điều kiện để phụ nữ tham gia đầy đủ và phát triển bền vững trong sự nghiệp.

Khi các chính sách, chương trình đào tạo và giải pháp tạo việc làm được triển khai một cách đồng bộ, gắn kết và có tính đến yếu tố giới, phụ nữ sẽ có thêm cơ hội tham gia vào các lĩnh vực công nghệ và kỹ thuật, đồng thời đóng góp những giá trị thiết yếu cho sự phát triển bền vững và bao trùm của Việt Nam.