Eşitlik ve Bakım Yoluyla Dayanıklı ve Bakımı Destekleyen İşyerleri Oluşturmak

Bakım, insan refahı ve sosyal uyum için çok önemlidir, ancak iş dünyasında hala eşit olmayan bir şekilde dağıtılmakta ve yeterince tanınmamaktadır. Türkiye'de, kadınlar ve erkekler arasındaki istihdam farklılıkları, ücretsiz bakım sorumluluklarının eşitsiz dağılımı, uygun fiyatlı ve kaliteli bakım hizmetlerine sınırlı erişim ve bakım destekleyici işyeri politikalarının yeterince benimsenmemesi ile yakından ilişkilidir.

Türkiye'deki kadınlar, erkeklere göre 4,6 kat daha fazla zamanını ücretsiz bakım işlerine ayırmaktadır ve bu durum, kadınların insana yakışır, kayıtlı ve sürdürülebilir istihdama erişimini kısıtlamaya devam etmektedir. Kadınların istihdam oranı yüzde 31,3 iken, erkeklerin istihdam oranı yüzde 65,7'dir ve bu, OECD ülkeleri arasında en geniş istihdam farkını temsil etmektedir. Yaklaşık 10 milyon kadın, öncelikle ücretsiz bakım sorumlulukları nedeniyle işgücü piyasasının dışında kalmaktadır. Sınırlı esnek çalışma seçenekleri, bakımla ilgili izinlerin düşük kullanımı ve işveren destekli yapılandırılmış bakım düzenlemelerinin olmaması gibi mevcut işyeri uygulamaları, istihdam, ücretler ve kariyer gelişimi alanlarındaki eşitsizlikleri daha da pekiştirmektedir.

Aynı zamanda Türkiye, kadınlar ve erkekler arasında bakım sorumluluklarının daha dengeli bir şekilde paylaşılmasını sağlayan bakım destekleyici işyeri politikalarının geliştirilmesi ve uygulanmasında işletmelere rehberlik edecek tutarlı ve kapsamlı bir çerçeveye sahip değildir. Böyle bir çerçevenin olmaması, işyerlerinin bakımla ilgili ihtiyaçlara etkili bir şekilde yanıt verme ve işgücü piyasasına katılımı, işgücünün sürekliliğini ve üretkenliği destekleme kapasitesini sınırlamaktadır.

İş dünyasında bakımla ilgili zorlukların ele alınması, Uluslararası Çalışma Standartları'na sıkı sıkıya bağlıdır. 2024 yılında Uluslararası Çalışma Konferansı’nda kabul edilen ILO'nun İnsana Yakışır İş ve Bakım Ekonomisi Kararı, hükümetleri, işverenleri ve çalışanları, 5R Çerçevesi'ne dayalı entegre ve tutarlı bakım politikaları ve sistemleri geliştirmeye çağırmaktadır: Ücretsiz bakım işinin tanınması, azaltılması ve yeniden dağıtılması ile bakım çalışanlarının ödüllendirilmesi ve temsil edilmesi. Karar, iş-yaşam dengesi, bakımla ilgili izinlere eşit erişim, kapsayıcı çalışma süresi düzenlemeleri ve sosyal diyaloğun insana yakışır iş ve sürdürülebilir kalkınmanın temel bileşenleri olarak işyerlerinin rolünü vurgulamaktadır.

Bu ilkeler, bir dizi tamamlayıcı ILO Sözleşmesi ile desteklenmektedir. Aile Sorumlulukları Olan Çalışanlar Hakkında 156 Sayılı Sözleşme, bakım sorumlulukları olan çalışanlar için fırsat eşitliğini ve eşit muameleyi teşvik eder. Annelik Koruması Hakkında 183 Sayılı Sözleşme, annelik izni ve istihdam koruması için asgari standartları belirler. Ev İşçileri için İnsana Yakışır İş Hakkında 189 Sayılı Sözleşme, hanelerde yapılan bakım işlerini ele alırken, Şiddet ve Taciz Hakkında 190 Sayılı Sözleşme, güvenli ve kapsayıcı işyerlerine katkıda bulunur. Ayrıca, Eşit Ücret Sözleşmesi (No. 100) ve Ayrımcılık (İstihdam ve Meslek) Sözleşmesi (No. 111), bakım sorumluluklarının istihdam sonuçlarını etkilediği bağlamlarda ortaya çıkabilecek veya güçlenebilecek ücret eşitsizlikleri ve ayrımcı uygulamaları ele almak için temel bir çerçeve sunmaktadır. Bu standartlar birlikte, bakımı destekleyen ve eşitlikçi işyerlerini geliştirmek için kapsamlı bir normatif temel oluşturmaktadır.

Bakım politikalarına ve uygulamalarına yapılan yatırımlar, işgücü piyasasına katılımı ve işletme performansını şekillendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Bakım ihtiyaçları uluslararası çalışma standartlarına göre etkili bir şekilde desteklendiğinde, bireyler ücretli işe daha kolay girebilir, işte kalabilir ve işlerine üretken bir şekilde katkıda bulunabilir, böylece daha dayanıklı ve sürdürülebilir işyerleri desteklenebilir.

Bu bağlamda Care@Work Türkiye, işyerinde uluslararası çalışma standartlarını işlevsel hale getiren pratik, kurumsal düzeyde çözümlere olan ihtiyaca yanıt vermektedir. Bakım Destekli İşyeri Modelinin geliştirilmesini ve pilot uygulamasını destekleyerek, proje işverenlere iş-yaşam dengesini güçlendirmek, kadınlar ve erkekler için eşit fırsatları teşvik etmek ve Uluslararası Çalışma Standartları ile ILO'nun İnsana Yakışır İş ve Bakım Ekonomisi Kararı'nda yer alan diğer kılavuzlar dahil olmak üzere diğer kılavuzlara uygun olarak üretkenliği ve çalışanların işyerinde kalma oranını artırmak için yapılandırılmış, kanıta dayalı bir çerçeve sunmaktadır.

18 aylık pilot bir proje olan Care@Work, Türkiye'de bakım destekleyici işyeri uygulamalarının geliştirilmesini ve uygulanmasını desteklemek üzere ILO Türkiye Ofisi tarafından yürütülmektedir. Proje, uluslararası çalışma standartları ve ulusal politika çerçeveleriyle uyumlu olarak iş-yaşam dengesi, eşitlik ve insana yakışır işi teşvik eden işyeri politikalarını tasarlama, benimseme ve sürdürme konusunda işletmelerin kapasitesini güçlendirmeyi amaçlamaktadır.

Türkiye'deki ILO Cinsiyet Eşitliği Modeli ve önceki ILO-SIDA işbirliğinden elde edilen derslerden yararlanarak, proje Türkiye bağlamına uyarlanmış Bakım Destekleyici İşyeri Modeli'ni tanıtmaktadır. Pilot uygulama, sosyal diyalog ve bilgi paylaşımı yoluyla proje, çalışanlara, işletmelere ve topluma fayda sağlayan ölçeklenebilir ve sürdürülebilir yaklaşımlar sergilemeyi amaçlamaktadır.

• Pilot işletmelerin ve sosyal ortakların katılımıyla işyerinde bakım hizmetlerini desteklemek için ILO İşletmeler için Cinsiyet Eşitliği Modeli'nin (GEME) bağlamsallaştırılması
• Seçilen işletmelerde bakım hizmetlerini destekleyen işyeri modelinin temel değerlendirmeler, eşitlik ve bakım eylem planları, kapasite geliştirme faaliyetleri ve işyeri politikalarının geliştirilmesi dahil olmak üzere uygulanması
• Pilot aşamadan elde edilen derslerin ve iyi uygulamaların belgelenmesi
• Uygulamaların tekrarlarının oluşmasını ve kurumsal olarak benimsenmesini desteklemek için bilgi paylaşımı, iletişim ve politika diyaloğu faaliyetleri