Participants of the commemoration of WDACL view a child labour video in Timor-Leste.

Loron Mundiál Kontra Traballu Infantil

Timor-Leste reafirma nia kompromisu hodi halakon traballu infantil

Timor-Leste, ho apoiu husi ILO, avansa ho esforsu sira hodi finaliza dokumentu importante rua ba eliminasaun traballu infantil iha nasaun: Planu Asaun Nasionál kona-ba Traballu Infantil no Lista Obra Perigoza ba Labarik sira.

14 June 2024

The child labour video screening during the commemoration of WDACL in Timor-leste on 12 June. © ILO
Content also available in: English

AILEU, Timor-Leste (ILO News) - Timor-Leste iha tinan ida ne’e selebra Loron Mundiál Kontra Traballu Infantil (WDACL) iha Munisípiu Aileu, munisípiu ida hosi munisípiu 13 iha nasaun ne’e. Organiza hosi Inspesaun Jerál du Trabalhu (IGT) Timor-Leste, iha koordenasaun ho Gabinete Vise Primeiru-Ministru liuhosi Ministériu Ko’ordenador ba Asuntu Ekonomia (MECAE), ho apoiu hosi ILO, partisipante hamutuk 100 resin ne’ebé reprezenta autoridade Aileu, ninia Postu Administrativu 4, Suku 11 nomós profesór no estudante sira husi eskola primária no sekundária.

A group photo of the commemoration of WDACL in Timor-Leste
© ILO
© ILO
Timor-Leste iha tinan ida ne’e selebra Loron Mundiál Kontra Traballu Infantil (WDACL) iha Munisípiu Aileu, munisípiu ida hosi munisípiu 13 iha nasaun ne’e.

Francisco Fatima Xavier, reprezentante husi Gabinete Vise Primeiru Ministru, haktuir katak Konstituisaun Timor-Leste garante direitu labarik sira nian ba edukasaun. nia husu ho urjénsia atu iha asaun hodi garante asesu ba edukasaun ba labarik hotu-hotu iha nasaun ne'e. "Futuru hosi nasaun ida-ne'e iha ita nia jerasaun tuirmai nia liman. Labarik sira hotu tenki ba eskola envezde ba serbisu. Nasaun rekoñese imi nia prezensa no partisipasaun hodi sai hanesan futuru naroman nasaun nian", nia afirma iha nia komentáriu.

Destaka tema ba tinan ida ne’e, “Mai Ita Atua Tuir Ita-nia Komprimisu: Hapara Traballu Infantil”, Frederico Pereira de Matos, Inspetór Jerál du Trabalhu (IGT), subliña kompromisu Timor-Leste atu livre hosi traballu infantil liuhosi finalizasaun esbosu sira husi Planu Asaun kona-ba Traballu Infantil no Lista Obra Perigozu ba Labarik sira ne’ebé dezenvolve hamutuk ona husi parte interesada relevante sira.

"Ezbosu rua ne'e hato'o tiha ona ba MECAE. Bainhira hetan ona aprovasaun no deliberasaun, dokumentu importante rua ne'e sei fornese ba parte interesada hotu-hotu iha Timor-Leste matadalan ida ba dezenvolvimentu regulamentu no polítika sira ne'ebé tane aas labarik sira nia direitu no garante sira nia bem-estar, '' nia dehan.

Aleinde ne’e, Frederico esplika katak hala’o ona Formasaun ba Formadór (ToT) ida kona-ba sistema referál traballu infantil. ToT ne’e ho objetivu atu harii kapasidade autoridade relevante sira hanesan membru polísia, autoridade lokál, eskola no fiskalizadór eskola sira iha Aileu no munisípiu tolu seluk atu dezenvolve formuláriu no dadus monitorizasaun traballu infantil nomós atu hala’o kampaña advokasia ba inan-aman no servisu fatin sira ne’ebé labarik Traballu hasai labarik sira nia infánsia, sira nia potensiál no sira nia dignidade, no ida-ne'e prejudika ba dezenvolvimentu fíziku no mentál.

Entretantu, Prezidente Komisaun Nasionál Kontra Traballu Infantil (CNCTI), Aniceto Leto Soro, subliña papél importante CNCTI nian. Komisaun ne’e involve organizasaun interministeriál 10 no mós empregadór no traballadór sira no hetan knaar atu monitoriza no asegura liña ministériu relevante sira iha governu nia laran no mós parte interesada relevante sira seluk hodi apoia eliminasaun traballu infantil.

“Eliminasaun traballu infantil sai hanesan parte ida husi prioridade governu nian. "Ami hein duni katak esbosu sira Planu Asaun Nasionál nian no Lista Obra Perigoza sira nian bele finaliza lalais liu atu nune'e ita dezenvolve asaun sira ne'ebé apropriadu ho orsamentu adekuadu kona-ba eliminasaun traballu infantil nian", afirma Aniceto, hodi hatutan tan katak nia mós hein katak governu sei hadi’a programa subsídiu ne’ebé agora daudaun kobre de’it labarik na’in tolu, enkuantu maioria família sira iha oan liu na’in tolu.

Richard Handson, reprezentante ILO nian iha Timor-Leste, hateten katak WDACL tinan ida ne’e marka mós komemorasaun aniversáriu ba dala 25 adosaun Konvensaun ILO Nú. 182 kona-ba Forma Traballu Infantil ne’ebé Aat liu iha 2020, sai hanesan Konvensaun ILO dahuluk ne’ebé hetan ratifikasaun universál. Nia mós fó parabéns ba Timor-Leste ne’ebé ratifika ona Konvensaun ILO Nú. 182 iha 2009 no liutiha tinan neen estabelese ona CNCTI.

"Ita presiza hasa'e aprosimasaun integradu ida hodi realiza prinsípiu fundamentál sira hotu hosi direitu labarik nian ne'ebé eziste hodi halakon labarik sira nia envolvimentu iha obra perigozu sira, liuliu forma sira ne'ebé aat liu hosi traballu infantil. Ita mós presiza garante katak labarik hotu iha asesu ba edukasaun hodi nune'e sira bele alkansa sira nia poténsia másimu," nia dehan.

Estudu konjunta 2016 hosi Governu Timor-Leste no ILO hatudu katak maizumenus labarik 67,000 ho idade tinan 5 to'o 17 maka ekonomikamente ativu, hosi sira ne'e 52,000 maka traballadór infantil no 29,000 envolve iha obra perigozu sira.

Related story

“Ha’u ajuda ha’u-nia inan fa’an modo antes no depois eskola hodi sustenta ami-nia família“
Elizino de Deus and her mother, Tereza Silva Santos, sell vegetables in Dili, Timor-Leste.

Labarik nia servisu

“Ha’u ajuda ha’u-nia inan fa’an modo antes no depois eskola hodi sustenta ami-nia família“

Estudante sira husi Munisípiu Aileu Timor-Leste nian husu ba governu atu foti asaun hasoru traballu infantil
Representatives of students before the participants of WDACL

Loron Mundiál Kontra Traballu Infantil

Estudante sira husi Munisípiu Aileu Timor-Leste nian husu ba governu atu foti asaun hasoru traballu infantil