Timor-Leste hasa’e servisu empregu públiku hodi apoia foin-sa’e sira ba serbisu
Ho apoiu husi Programa Abilidade Agroflorestal ILO-UE nian, Timor-Leste hasa’e servisu akonsellamentu no empregu ba ema sira ne’ebé buka serbisu, emprezáriu sira no sira ne’ebé buka dezenvolvimentu abilidade.
20 November 2025
COMORO DILI, Timor-Leste (ILO News) - Iha ámbitu Programa Abilidade Agroflorestál, ne’ebé implementa hosi ILO no finansia hosi UE, konselleiru na’in 30 hosi eskritóriu munisípiu 14 hotu hosi Sekretaria Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE) iha Timor-Leste kompleta formasaun abranjente kona-ba Empregu Públiku (SPE), ne’ebé ho objetivu atu hasa’e kualidade Empregu Públiku akonsellamentu no apoiu empregu ba ema sira ne'ebé buka serbisu, aspirante emprezáriu sira no indivíduu sira ne'ebé buka dezenvolvimentu abilidade sira liután.
Hala’o husi 10–15 Novembru 2025 iha STVJ Comoro Dili, formasaun prátika, orientadu ba prátika ne’e hala’o iha parseria ho formasaun Sekretaria Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE). Treinamentu ne’e fasilita husi konsultan ILO. Fasrul, hamutuk ho Inda Kurnia Lestari, Funsaun Públika Senior Empregu iha Ministériu Forsa Traballu Repúblika Indonézia.
SEFOPE iha nafatin kompromisu atu servisu besik ho ILO no parseiru dezenvolvimentu sira atu hametin Timor-Leste nia sistema traballu ba ema hotu nia di’ak.
Carlito Cabral, Diretór Jerál SEFOPE
Diretór Jerál SEFOPE, Carlito Cabral, subliña importánsia husi formasaun ne’e iha hasa’e kualidade servisu empregu iha liña frente hodi fó apoiu di’ak liután ba ema sira ne’ebé buka serbisu.
“SEFOPE nafatin komprometidu atu servisu besik ho ILO no parseiru dezenvolvimentu sira hodi hametin Timor-Leste nia sistema traballu ba benefísiu ema hotu nian.Ida ne’e inklui ita-nia esforsu ne’ebé la’o hela atu harii servisu empregu nian ne’ebé forte liután iha liña ho Timor-Leste nia adezaun foin lalais ne’e ba ASEAN,” nia afirma.
Entretantu, Inda subliña nesesidade ba kapasitasaun ne’ebé la’o hela hodi ajuda juventude Timor-oan sira halo tranzisaun husi eskola ba servisu. "Konselleiru sira ne'ebé hetan ona formasaun bele oferese orientasaun ne'ebé adapta, treinamentu ba kareira, no avaliasaun sira bazeia ba kompeténsia ne'ebé hatudu ba foin-sa'e sira dalan sira ba empregu, formasaun, no empreendedorizmu," nia hatete. “Konselleiru SEFOPE sira mós tenke envolve empregadór sira, komprende nesesidade indústria nian no promove kontratasaun lokál hodi harii konfiansa entre SEFOPE, empregadór sira no instituisaun formasaun sira.”
Konselleiru sira ne'ebé partisipa esplora tópiku esensiál sira ne'ebé apoia akonsellamentu empregu ne'ebé efetivu liuhosi kombinasaun ida hosi sesaun teoria no prátika no diskusaun plenária sira. Hirak-ne'e inklui elementu lojístiku xave sira ne'ebé nesesáriu ba prestasaun servisu ho kualidade, interpretasaun no utilizasaun informasaun merkadu traballu nian, téknika akonsellamentu no orientasaun empreendedorizmu, determinasaun nesesidade servisu nian no entrevista analítiku no diagnóstiku. Sira mós pratika senáriu sira moris nian hodi hadi'a sira nia abilidade komunikasaun no avaliasaun liuhosi jogu no simulasaun sira no esplora tékniku no ferramenta sira buka serbisu nian.
Treinamentu ne’e ajuda ona ami atu eleva kualidade husi ami nia servisu ba ema sira ne’ebé buka servisu, orienta foin-sa’e sira hodi buka empregu no formasaun liután kona-ba abilidade no hametin públiku nia konfiansa iha SEFOPE nu’udar instituisaun governu nian ne’ebé responsavel ba empregu.
Elisita dos Santos, Xefe Departamentu Empregu Profisionál iha SEFOPE no mós konselleira ida.
“Formasaun ne’e haforsa ha’u-nia abilidade, liu-liu iha prestasaun servisu akonsellamentu ne’ebé ajuda ema, partikularmente estudante sira, hetan oportunidade empregu ka hadi’a sira-nia abilidade liuhosi formasaun tuir mai,” fahe Rosa Colo, konselleira husi SEFOPE.
Entretantu, Elisita dos Santos, Xefe Departamentu Empregu Vokasionál iha SEFOPE no mós konselleira, akresenta: “Formasaun ida ne’e ajuda ona ami eleva kualidade servisu ami nian ba ema sira ne’ebé buka serbisu, orienta joven sira hodi buka empregu no formasaun abilidade liután no hametin públiku nia konfiansa ba SEFOPE nu’udar instituisaun governu nian ne’ebé responsavel ba empregu.”
Tuir formasaun PES, ILO hala’o vizita monitorizasaun no treinamentu ba sentru Edukasaun no Formasaun Tékniku no Profisionál (TVET) sira ne’ebé antes ne’e partisipa ona iha formasaun Orientasaun ba Karreira iha ámbitu Programa Abilidade Agrofloresta nian. Misaun ne'e envolve konselleiru SEFOPE sira ne'ebé foin hetan formasaun, ne'ebé maka par ho sira nia omólogu sira iha sentru TVET nian hodi fasilita servisu orientasaun empregu nian ne'ebé komprensivu no kompletu durante formasaun no liután.