Timor-Leste halo revizaun ba progresu sira hosi nia Programa Nasionál Traballu Dignu (DWCP)
OIT ho nia konstituente tripartida sira halo revizaun ba progresu sira iha implementasaun traballu dignu nasaun nian no identifika estratéjia foun sira atu hadi'a progresu sira ne'ebé hetan ona iha tinan oin mai.
6 November 2024
DILI, Timor-Leste (Notisia OIT) - OIT nia Eskritóriu ba Indonézia no Timor-Leste, iha kolaborasaun ho Sekretariu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), hala'o Sorumutu Tripartida ida iha Dili iha loron 29 fulan outubru hodi halo revizaun ba progresu no planu sira iha futuru hosi Programa Nasionál Traballu Dignu Timor-Leste (DWCP) 2022-2025.
Sorumutu ne'e organiza hosi SEFOPE, halibur reprezentante xave sira hosi konstituinte OIT sira, inklui Kámara Komérsiu no Indústria Timor-Leste (CCI-TL), Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste (KSTL), Institutu Nasionál Protesaun Sosiál (INSS), Institutu Nasionál Dezenvolvimentu Rekursu Umanu (INDMO), Inspesaun Jerál Traballu (IGT) no Institutu Nasionál Empregu no Formasaun Profisionál (INETL).
Susesu implementasaun DWCP nian iha Timor-Leste hatudu kolaborasaun efetiva entre governu, parseiru sosiál sira no OIT hodi promove traballu dignu ba ema hotu.
Diego Rei, Espesialista Empregu ba Indonesia no Timor-Leste OIT nian
Programa Nasionál Traballu Dignu Timor-Leste (DWCP) 2022-2025, ne'ebé asina hosi OIT, SEFOPE, CCI-TL no KSTL iha loron 18 fulan agostu tinan 2022, ninia objetivu mak atu apoia Governu Timor-Leste hodi alkansa ninia Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál 2011-2030. Prioridade sira ne'ebé konkorda ona mak hanesan tuirmai ne'e: 1) Promosaun empregu no dezenvolvimentu emprezariál; 2) Haforsa protesaun ba traballadór sira no protesaun sosiál no 3) Hadia governasaun merkadu traballu, inklui haforsa kapasidade organizasaun traballadór no empregadór sira-nian atu partisipa no influénsia ho efetivu iha prosesu polítika no foti desizaun.
Durante sorumutu ne'e, OIT aprezenta atividade prinsipál sira ne'ebé implementa durante tinan 2023-2024, hodi ko'alia liu kona-ba progresu no planu sira ne'ebé sei atu mai. Rezultadu sira ne'ebé aprezenta ona inklui avaliasaun empregu ba foin-sa'e sira, apoiu ba relatóriu temátiku kona-ba traballu Sensu Populasaun iha tinan 2022 no apoiu oin-oin no inisiativa sira hodi hasa'e protesaun sosiál, ospitalidade, turizmu no setór agroflorestál iha nasaun ne'e, ho foku ba formasaun no dezenvolvimentu setór.
"Susesu implementasaun DWCP nian iha Timor-Leste hatudu kolaborasaun efetiva entre governu, parseiru sosiál sira no OIT hodi promove traballu dignu ba ema hotu. Susesu hirak-ne'e lori ita besik liu atu harii merkadu traballu ida-ne'ebé inkluzivu no reziliente, ne'ebé garante oportunidade ne'ebé justu ba ema hotu," dehan Diego Rei, Espesialista Empregu ba Indonesia no Timor-Leste.
Sorumutu ne'e hamosu diskusaun ida-ne'ebé produtivu hodi fó rezultadu di'ak entre komponente tripartida sira. Hosi perspetiva empregadór sira-nian, CCI-TL subliña nesesidade atu hasa'e koñesimentu no abilidade iha setór privadu no subliña importánsia atu promove Konvensaun OIT nian kona-ba idade mínimu no violénsia iha servisu fatin. Sira mós hamosu preokupasaun kona-ba konsiénsia ne'ebé menus kona-ba okupasaun seguransa no saúde (OSH) no, nune'e, advokasia ba investimentu iha hadi'a kondisaun servisu liu hosi aprosimasaun Balkaun Úniku.
Dialogu sosiál sai nu'udar fundasaun ba merkadu traballu ida-ne'ebé justu no inkluzivu. Haforsa diálogu ida-ne'e ho apoiu hosi OIT ne'e importante tebes atu promove aprosimasaun ida-ne'ebé kolaborativu no efetivu liu hodi hatán ba dezafiu sira ne'ebé ita-nia forsa traballu hasoru.
Angelo dos Santos Veloso, Vise Prezidente Konsellu Nasionál Traballu
Kona-ba dezenvolvimentu abilidade, INDMO subliña importánsia hosi Edukasaun no Formasaun Téknika no Profisionál Matak (TVET) no nesesidade ba formadór sira ne'ebé iha abilidade iha ekonomia matak. INDMO mós buka apoiu kapasitasaun relasiona ho ensinu superiór. Entretantu, INETL konfirma katak levantamentu ba forsa traballu tuir mai sei hala'o iha tinan 2025, ne'ebé hetan finansiamentu tomak hosi Governu Timor-Leste.
Aleinde ne'e, Inspesaun Traballu hato'o mós nesesidade urjente ba apoiu OIT nian ba kapasitasaun ba inspesaun traballu, liuliu ba migrasaun traballu, protesaun ba protesaun traballu infantil no reforsu kolaborasaun ho inspesaun INSS nian. "Iha nesesidade klaru atu hetan formasaun espesializadu iha área migrasaun traballu nian ba ita-nia inspetór traballu sira. Ami buka apoiu tan hosi OIT hodi haforsa kapasidade inspetór sira-nian," dehan Frederico Pereira de Matos, Inspetór Jerál Traballu.
Angelo dos Santos Veloso, Vise Prezidente Konsellu Nasionál Traballu subliña importánsia hosi diálogu sosiál, katak "Dialogu sosiál sai nu'udar fundasaun ba merkadu traballu ida-ne'ebé justu no inkluzivu. Haforsa diálogu ida-ne'e ho apoiu hosi OIT ne'e importante tebes atu promove aprosimasaun ida-ne'ebé kolaborativu no efetivu liu hodi hatán ba dezafiu sira ne'ebé ita-nia forsa traballu hasoru."
Sorumutu Tripartida tuir mai sei hala'o iha fulan Maiu 2025. Ho apoiu kontinua hosi OIT, sorumutu ne'e sei halo revizaun liután kona-ba progresu sira ne'ebé halo ona no diskute kona-ba estratéjia foun sira atu alkansa meta sira hosi Programa Nasionál Traballu Dignu no hatudu progresu no susesu sira hosi prioridade prinsipál tolu ne'e.