Organizasaun Internasionál Traballu (OIT) no Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste (KSTL) apoia traballadór informál sira liuhosi divulgasaun informasaun no formasaun iha Timor-Leste.

Divulgasaun informasaun komunitária no formasaun iha munisipiu Aileu ajuda traballadór informál sira organiza, asesu ba protesaun sosiál no harii kondisaun moris seguru liu iha Timor-Leste.

1 May 2026

Content also available in: English
© Lita Octavia/OIT
© Lita Octavia/OIT
Sesaun informasaun iha merkadu Aileu vila envolve traballadór informál sira no reforsa sira-nia reprezentasaun iha Timor-Leste. 4/2026

MUNISIPIU AILEU, Timor-Leste (Notísia OIT) - Grupu traballadór ekonomia informál foun rua harii tiha ona iha munisipiu Aileu, Timor-Leste, hafoin atividade divulgasaun informasaun komunitaria nian lubuk ida-ne'ebé organiza husi Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste (KSTL) ho apoiu husi Organizasaun Internasionál Traballu (OIT).

Inisiativa ne'e hala'o husi loron 23 to'o 25 fulan Abril, hamutuk ho lidér sira husi grupu traballadór informál sira atu hametin sira-nia koñesimentu kona-ba protesaun sosiál, kooperativa no oportunidade ekonómika sira.

Sesaun kona-ba jestaun rendimentu no despeza família nian ne'e útil liu no sei ajuda ha'u hametin ha'u-nia negósiu.

Antonia Goncalves, na'in ba negósiu ki'ik ida hosi suku Madabenu

Atividade sira-ne'e kombina ho divulgasaun informasaun komunitária no formasaun prátiku. Sesaun divulgasaun informasaun iha merkadu Aileu vila sai hanesan pontu entrada hodi envolve traballadór informál sira, haluan forum komunitáriu sira no hametin reprezentasaun traballadór ekonomia informál sira iha Timor-Leste.

Inisiativa ne'e mós fó oportunidade ba OIT atu introdús projetu sira ne'ebé hetan finansiamentu husi Uniaun Europeia: Haforsa Inkluzaun Sosiál no Nutrisaun, ho objetivu atu habelar kobertura protesaun sosiál ba traballadór infomál no agrikultór sira, no projetu Abilidade Agroflorestál ba Empregu no Reziliensia, ne'ebé buka atu promove diversifikasaun ekonómika verde no sustentavel iha Timor-Leste.

© Lita Octavia/OIT
© Lita Octavia/OIT
Partisipante sira introdús ona ba dezenvolvimentu kooperativa no kadeia valór agríkola iha Timor-Leste. 4/2026

Halo kolaborasaun ho Institutu Nasionál Seguransa Sosial (INSS), projetu Inkluzaun Sosiál fornese ba partisipante sira vizaun jerál kona-ba protesaun sosiál, inklui sistema seguransa sosiál nasionál. Liu husi projetu Abilidade Agroflorestál, partisipante sira introdús ona ba dezenvolvimentu kooperativa no kadeia valór agríkola, ho kontribuisaun husi Sekretariu Estadu Kooperativa Aileu. Sesaun hirak-ne'e ho objetivu atu haforsa kapasidade traballadór sira-nian atu hadi'a sira-nia kondisaun moris liuhusi aprosimasaun koletiva no integrasaun di'ak liu iha kadeia valór lokál sira.

Eventu ne'e ajuda ami atu komprende oinsá sistema seguransa sosiál fó benefísiu ba traballadór sira no sira-nia família, liuliu liu husi pensaun ba tempu naruk. Ha'u sei fahe koñesimentu ida-ne'e ba ema seluk atu nune'e sira bele komprende importánsia husi rejistu no kontribuisaun ba seguransa sosiál.

Lourenço Mendonça, lidér grupu ortikultura husi suku Seloi Kraik

Eventu ne'e ajuda ami atu komprende oinsá sistema seguransa sosiál fó benefísiu ba traballadór sira no sira-nia família, liuliu liuhusi pensaun ba tempu naruk," dehan Lourenco Mendonca, lider grupu ortikultura ida husi suku Seloi Kraik. "Hau sei fahe koñesimentu ne'e ba ema seluk atu nune'e sira bele komprende katak importante tebes atu rejistu no kontribui."

Antónia Gonçalves, na'in ba negósiu ki'ik ida hosi suku Madabenu, hateten katak sesaun kona-ba kooperativa no planeamentu finanseiru uma-kain nian ne'e relevante tebes. "Iha diskusaun kona-ba kadeia valór agríkola nian, liuliu kona-ba produtu sira hanesan nuu, kakau no baunilla. Sesaun kona-ba jestaun rendimentu no despeza família nian ne'e útil liu no sei ajuda ha'u hametin ha'u-nia negósiu," nia hateten.

Inisiativa ne'e kontribui ba esforsu ne'ebé luan liu hodi suporta tranzisaun husi empregu informál ba formál iha Timor-Leste liuhusi haforsa organizasaun traballadór sira, habelar asesu ba protesaun sosiál, no promove oportunidade ekonómika inkluziva sira. Liu husi forum komunitáriu no formasaun alvu, KSTL ho nia parseiru sira fó kbiit ba traballadór informál sira atu artikula di'ak liu sira-nia nesesidade, asesu ba servisu esensiál sira, no partisipa iha dezenvolvimentu polítika laborál sira.

OIT apoia liu husi ninia projetu intervensaun Konta Suplementár Orsamentu Regulár (RBSA), "Prepara traballadór no polítiku Timor-Leste nian ba tranzisaun justu no ekonomia formál." RBSA nu'udar mekanizmu finansiamentu fleksivel ida-ne'ebé fó dalan ba OIT atu responde ba nesesidade emerjente sira, haforsa kapasidade institusionál no fó apoiu ba Estadu-membru sira atu mellora prioridade servisu dignu, inklui tranzisaun husi ekonomia informál ba ekonomia formál.