Representatives of students before the participants of WDACL

Loron Mundiál Kontra Traballu Infantil

Estudante sira husi Munisípiu Aileu Timor-Leste nian husu ba governu atu foti asaun hasoru traballu infantil

Durante komemorasaun Loron Mundiál Kontra Traballu Infantil iha Munisípiu Aileu, Timor-Leste, estudante partisipante sira hato’o sira-nia aspirasaun liuhosi deklarasaun ne’ebé husu ba governu atu halo asaun no halo intervensaun hasoru traballu infantil.

18 June 2024

Representatives of students before the participants of the commemoration of WDACL on 12 June in Timor-Leste. © ILO
Content also available in: English

AILEU, Timor-Leste (ILO News) - “Triste tebes hare realidade katak labarik barak ho ha’u nia idade labele ba eskola hanesan ha’u no tenke fa’an modo iha merkadu ka tula sasán ba fa’an iha estrada ninin,” dehan Ferdicson Bere Moi Mota, estudante husi Eskola Katóliku, Eskola Sekundária São Pedro São Paulo (Cospepal), iha Munisípiu Aileu.

Ferdicson nu’udar estudante ida ne’ebé partisipa iha komemorasaun loron mundiál kontra traballu infantíl (WDACL) tinan ida ne’e, ne’ebé organiza iha Munisípiu Aileu iha loron 12 fulan Juñu. Komemorasaun ne’e organiza hosi Ministériu Koordenadór Asuntu Ekonómiku (MECAE) liuhosi Inspesaun Jerál Obras Timor-Leste (IGT), hetan apoiu hosi ILO.

Ho tema Mai Ita Atua Tuir Ita Nia Komprimisu: Hapara Traballu Infantil, komemorasaun WDCAL ne’e partisipa husi partisipante 100 resin ne’ebé reprezenta parte interesada oioin no marka mós komemorasaun tinan 25 adosaun Konvensaun ILO No. 182 kona-ba Forma Aat Liu Traballu Infantil, ne’ebé, iha 2020, sai hanesan Konvensaun ILO dahuluk ne’ebé hetan ratifikasaun universál.

Two students declare their aspirations about the elimination of child labour in Timor-Leste
© ILO
© ILO
Durante komemorasaun, estudante sira ne’ebé partisipa hato’o sira-nia aspirasaun liuhosi deklarasaun ida.

Preokupasaun hanesan mós hato'o hosi Izidoro Anderson Napoleão Fátima Fernandes no Selvia Augusta Barros, estudante sira seluk ne'ebé partisipa. “Abut prinsipál husi traballu infantil maka Kiak. Sira tenke serbisu tanba nesesidade moris nian atu ajuda sira nia inan-aman. Maibé ida-neʼe bele difikulta sira-nia saúde liuliu se sira tenke hasoru serbisu makaʼas neʼebé la apropriadu ba labarik sira. Sira mós lakon oportunidade atu joga ho livre.”

Durante komemorasaun, estudante sira ne’ebé partisipa hato’o sira-nia aspirasaun liuhosi deklarasaun ida. Sira hamutuk lee deklarasaun ne’ebé hateten: “Ami, reprezenta labarik hotu-hotu iha Timor-Leste, liuliu iha munisípiu Aileu, deklara katak ami mak nasaun nia futuru. Tanba ne’e, labarik sira iha papél importante iha dezenvolvimentu nasaun nian. Labarik sira labele ba serbisu ne’ebé bele difikulta sira-nia moris di’ak no sira-nia direitu atu bá eskola no hetan edukasaun.”

Deklarasaun estudante sira nian nune'e, husu ba governu, liuliu governu lokál, atu foti asaun hodi hapara traballu infantil. Asaun sira ne’ebé propoin inklui pasu sira atu identifika labarik sira ne’ebé konsidera hanesan traballadór infantil, rekoñese razaun prinsipál sira sai traballadór infantil, fó solusaun atu ajuda labarik sira no sira-nia família no fó sansaun ba inan-aman sira ne’ebé obriga sira-nia oan atu halo traballu infantil.

Estudante sira mós rekomenda ba autoridade lokál sira iha nivel hotu-hotu husi munisípiu no postu administrativu to’o suku no aldeia atu promove aprendizajen no lee. “Iha uma, maioria labarik sira laiha kondisaun ne’ebé permite sira atu lee ka aprende. "Livru ida, kaneta ida, labarik ida bele halo mudansa iha komunidade ida, suku ida no aldeia ida ba futuru ida ne'ebé di'ak liu," estudante sira hateten.

“Ami labarik sira husi Munisípiu Aileu iha mehi atu halo Timor-Leste sai nasaun ida ne’ebé dezenvolvidu liu iha mundu. "Nune'e, se ita deklara de'it katak ita atu hapara traballu infantil laiha asaun ka intervensaun pozitivu sira, númeru traballu infantil sei aumenta nafatin no nunka bele halakon", afirma Izidoro Fátima no Selvia.

Hatán ba estudante sira nia aspirasaun no deklarasaun, Jose Vicente Vilanova, reprezentante Autoridade Munisípiu Aileu haktuir katak ema hotu-hotu maka xave atu divulga informasaun kona-ba traballu infantil ba nia komunidade, liuliu iha área rurál.

“Ha'u hatene katak la'ós fásil atu muda hahalok. Maibé ema hotu-hotu bele hala'o papél ida hodi habelar importánsia edukasaun nian ba labarik sira no sira labele serbisu. Lori Autoridade Munisípiu Aileu nia naran hakarak apela ba ita hotu, inklui instituisaun governu, autoridade lokál, servisu nain, eskola no inan-aman sira atu fó prioridade ba labarik sira ne’ebé frekuenta eskola atu hetan futuru ne’ebé di’ak liu ba ita hotu, ” nia hatete.

Related story

“Ha’u ajuda ha’u-nia inan fa’an modo antes no depois eskola hodi sustenta ami-nia família“
Elizino de Deus and her mother, Tereza Silva Santos, sell vegetables in Dili, Timor-Leste.

Labarik nia servisu

“Ha’u ajuda ha’u-nia inan fa’an modo antes no depois eskola hodi sustenta ami-nia família“

Timor-Leste reafirma nia kompromisu hodi halakon traballu infantil
Participants of the commemoration of WDACL view a child labour video in Timor-Leste.

Loron Mundiál Kontra Traballu Infantil

Timor-Leste reafirma nia kompromisu hodi halakon traballu infantil