Hỏi Đáp về Kinh doanh và Lao động Trẻ em

Câu hỏi: Tôi đang muốn tìm hiểu lý do tại sao tuổi tối thiểu cơ bản lại được quy định là 15 hoặc 14. Nếu quy định một chính sách toàn cầu về tuổi tối thiểu cơ bản là 16 thì hậu quả sẽ như thế nào?

Trả lời: Công ty phải tôn trọng độ tuổi tối thiểu mà luật quy định, thông thường là 15 nhưng ở một số quốc gia là 14 và có nước quy định là 16. Nếu độ tuổi tối thiểu mà luật pháp quốc gia quy định là dưới 15 ở các nước phát triển hoặc 14 ở các nước đang phát triển, thì công ty nên áp dụng tuổi tối thiểu là 15 hoặc ngoại lệ là 14 cho các nước đang phát triển. (Xem, Điều 2 Công ước về Tuổi lao động tối thiểu, 1973 (Số 138)). Nên áp dụng tuổi 18 đối với những công việc hoặc nhiệm vụ được coi là nguy hiểm – theo định nghĩa đó là những công việc, do tính chất hoặc hoàn cảnh thực hiện của nó, có thể gây hại cho sức khỏe, an toàn hoặc phẩm hạnh của trẻ em. (Xem, Công ước của ILO về các Hình thức Lao động Trẻ em tồi tệ nhất, 1999 (số 182), Điều 3d [2]). Hơn nữa, tuổi 18 cũng có thể được áp dụng cho một vị trí công việc cụ thể nếu nó có thể được coi là yêu cầu cố hữu của công việc.

Trong bất kỳ trường hợp nào khác, tuổi tối thiểu là 16 sẽ bị coi là phân biệt đối xử. Phân biệt đối xử tại nơi làm việc bao gồm “sự phân biệt, loại trừ hay ưu đãi… có tác động triệt bỏ hoặc làm phương hại tới sự bình đẳng về cơ hội và đối xử trong việc làm và nghề nghiệp.” Xem, Công ước về Phân biệt Đối xử (trong Việc làm và Nghề nghiệp), 1958 (Số 111), Điều 1(1). Phân biệt đối xử xảy ra khi một người bị đối xử kém thuận lợi hơn những người khác vì các đặc điểm không liên quan chặt chẽ đến các yêu cầu vốn có của công việc hoặc khi cùng một điều kiện, cùng một chế độ đối xử hoặc tiêu chí lại có những tác động khắc nghiệt không cân xứng đối với một số người.

Tạo cơ hội để thanh thiếu niên được làm việc trong điều kiện phù hợp, thay vì loại bỏ họ hoàn toàn khỏi những cơ hội việc làm, là một trong những biện pháp hiệu quả để xóa bỏ lao động trẻ em, bao gồm cả các hình thức tồi tệ nhất. Các công ty có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy việc làm cho thanh thiếu niên bằng cách tạo các cơ hội việc làm bền vững không nguy hiểm cho thanh thiếu niên trong khoảng từ độ tuổi tối thiểu tới 16. Khuyến khích các công ty tăng cơ hội và tiêu chuẩn việc làm, có tính đến các chính sách và mục tiêu việc làm của các chính phủ; ở nhiều quốc gia, gia tăng việc làm cho thanh niên là một mục tiêu chính sách trung tâm. Xem, Tuyên bố Ba bên của ILO về các Nguyên tắc liên quan tới các doanh nghiệp đa quốc gia và chính sách xã hội, (Tuyên bố DNĐQG) Khoản 16.

Câu hỏi: Tổ chức có thể cung cấp tài liệu nào mà chúng tôi có thể sử dụng để yêu cầu bên cung ứng ký nhận và cam kết rằng họ không sử dụng lao động trẻ em?

Trả lời: ILO không cung cấp tài liệu cho các doanh nghiệp để ký. Cách tiếp cận của ILO đối với vấn đề xóa bỏ lao động trẻ em mang tính hệ thống nhiều hơn bằng cách thúc đẩy hợp tác giữa các tổ chức của bên mua, bên cung ứng, người sử dụng lao động, người lao động và cộng đồng.

Chính sách của công ty nhằm ngăn chặn tình trạng lao động trẻ em và đảm bảo cho trẻ em được đến trường

Câu hỏi: Công ty chúng tôi có thể làm gì để ngăn chặn tình trạng lao động trẻ em?

Trả lời: Theo thuật ngữ chung, lao động trẻ em là những công việc được thực hiện ở lứa tuổi quá nhỏ tước đi cơ hội học tập hoặc làm tổn hại tới sự phát triển của đứa trẻ.

Các doanh nghiệp cần đóng góp vào việc “bãi bỏ hiệu quả lao động trẻ em” và “cần có biện pháp tức thì và hiệu quả trong phạm vi thẩm quyền của mình để đảm bảo việc nghiêm cấm và xoá bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất như một vấn đề cấp bách” [1] ] bao gồm lao động cưỡng bức hoặc các thông lệ giống như nô lệ, bao gồm buôn bán trẻ em và bắt trẻ đi lính, sử dụng trẻ em trong hoạt động khai thác tình dục hoặc trong các hoạt động bất hợp pháp và các công việc nguy hiểm đã được quy định.

Tuổi lao động tối thiểu thường do luật pháp quốc gia quy định và phải được tôn trọng. Theo tiêu chuẩn quốc tế, tuổi này ít nhất là 15, là độ tuổi kết thúc việc đi học bắt buộc. Có thể áp dụng một số trường hợp ngoại lệ đối với công việc được thực hiện trong bối cảnh đào tạo hoặc công việc nhẹ nhàng, thì tuổi này có thể từ 13 tuổi mà không ảnh hưởng đến việc học ở trường.

Ở các nước đang phát triển, độ tuổi tối thiểu theo quy định có thể là 14 nói chung và 12 đối với công việc nhẹ. Tuy nhiên, một số quốc gia (ví dụ như Brazil, Trung Quốc và Kenya) đã chủ động lựa chọn độ tuổi tối thiểu là 16.

Không ai dưới 18 tuổi nên tham gia vào công việc nguy hiểm – là công việc làm tổn hại tới sự phát triển về thể chất, xã hội, tâm lý và tinh thần của trẻ em – bất kể mức độ phát triển của quốc gia là gì. Những nỗ lực loại bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất không nên được sử dụng để biện minh cho các hình thức lao động trẻ em khác.

Hành động loại bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất cần đặc biệt chú ý đến nhu cầu của trẻ em gái và trẻ nhỏ.

Không phải mọi công việc của một người dưới 18 tuổi đều là lao động trẻ em. Nó phụ thuộc vào yếu tố tuổi, loại hình công việc và điều kiện làm việc. Không nên nhầm lẫn giữa lao động trẻ em và “việc làm của thanh thiếu niên”, vì kể từ độ tuổi lao động tối thiểu, những người trẻ có thể tham gia thực hiện các công việc bền vững, nhưng vẫn cần được bảo vệ khỏi những công việc nguy hiểm và các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất. Ngoài ra, một số quy định linh hoạt cũng được áp dụng với “công việc nhẹ”, khi trẻ đi học từ 13 (hoặc 12 tuổi, nếu độ tuổi tối thiểu được quy định là 14) tuổi trở lên có thể thực hiện nếu được cơ quan có thẩm quyền cho phép và giám sát.

Các công ty khi tìm kiếm những nguồn cung ứng trong các ngành công nghiệp cụ thể với các chuỗi cung ứng xa xôi về mặt địa lý cần phải đặc biệt cẩn trọng. Nội dung thẩm định cần phải bao gồm cả việc rà soát các nghiên cứu của ILO và các nghiên cứu khác để biết về những lĩnh vực hoạt động của công ty dễ xảy ra hiện tượng lao động trẻ em.

Công ty có thể thực hiện các hành động sau để xóa bỏ lao động trẻ em ở nơi làm việc:

• Tuân thủ các quy định về độ tuổi tối thiểu trong luật pháp quốc gia và xem xét các tiêu chuẩn quốc tế trong trường hợp quy định trong luật quốc gia không đầy đủ.

• Áp dụng các cơ chế thỏa đáng và có cơ sở để xác minh tuổi khi tuyển dụng.

• Lưu giữ hồ sơ chính xác và cập nhật của mọi nhân viên.

• Khi phát hiện thấy trẻ em dưới độ tuổi lao động hợp pháp tại nơi làm việc, hãy áp dụng biện pháp để giúp chúng ra khỏi công việc đó và

• Trong phạm vi có thể, hãy giúp đưa đứa trẻ đó ra khỏi nơi làm việc và giúp gia đình đứa trẻ tiếp cận các dịch vụ phù hợp cũng như các phương án thay thế khả thi.

• Tác động tới các nhà thầu phụ, nhà cung cấp và các đối tác kinh doanh khác để cùng nhau phòng chống nạn lao động trẻ em.

• Xem xét các cách thức xây dựng năng lực phòng chống lao động trẻ em cho các đối tác kinh doanh, chẳng hạn như tiến hành đào tạo và áp dụng ưu đãi.

• Ấn định mức lương cho người lao động trưởng thành để họ có thể hỗ trợ gia đình của mình mà không phải phụ thuộc vào thu nhập của trẻ.

Các công ty cũng có thể muốn đóng góp, khi có thể, vào các nỗ lực xóa bỏ lao động trẻ em của cộng đồng nói chung và giúp đưa trẻ em ra khỏi công việc để tiếp cận với giáo dục chất lượng và bảo trợ xã hội, bao gồm:

• Hợp tác với các công ty khác, hiệp hội ngành và tổ chức của người sử dụng lao động để xúc tiến một cách tiếp cận toàn ngành trong giải quyết vấn đề lao động trẻ em cũng như xây dựng cầu nối với các bên liên quan như tổ chức của người lao động, các cơ quan thực thi pháp luật, thanh tra lao động và các tổ chức khác.

• Thành lập hoặc tham gia một lực lượng hoặc ủy ban đặc biệt về lao động trẻ em trong tổ chức đại diện người sử dụng lao động ở cấp địa phương, tiểu bang hoặc quốc gia. Hỗ trợ xây dựng Kế hoạch Hành động Quốc gia phòng chống lao động trẻ em coi đó là một phần chính sách chủ chốt và các cơ chế thể chế để phòng chống lao động cưỡng bức ở cấp quốc gia.

• Trong phạm vi ảnh hưởng của bạn, hãy tham gia các chương trình phòng ngừa và tái hòa nhập dành cho những người đã từng phải lao động trẻ em bằng cách cung cấp các cơ hội giáo dục, phát triển kỹ năng và đào tạo nghề.

• Nếu có thể, hãy tham gia các chương trình quốc gia và quốc tế, bao gồm các chiến dịch truyền thông, và phối hợp với chính quyền địa phương và quốc gia, các tổ chức của người lao động và những người khác.

Thông tin về việc giám sát tình hình lao động trẻ em có thể tìm thấy trong tài liệu Xóa bỏ Lao động trẻ em. Tài liệu hướng dẫn số Hai: Các mà Người sử dụng lao động có thể xóa bỏ lao động trẻ em , trang 47-48.

[1] Tuyên bố ba bên về các nguyên tắc liên quan tới các doanh nghiệp đa quốc gia và chính sách xã hội, Đoạn 36

Câu hỏi: Công ty có thể áp dụng các biện pháp khuyến khích nào để ngăn ngừa lao động trẻ em? Và làm thế nào để công ty có thể đảm bảo được trẻ em đi học?

Trả lời: Có ba loại biện pháp mà một công ty có thể áp dụng: khuyến khích về tài chính, nâng cao nhận thức của nhân viên về tầm quan trọng của việc đến trường, và thực hiện các hành động tập thể.

1. Giúp giải quyết nguyên nhân cốt lõi của tình trạng lao động trẻ em – đói nghèo. Biện pháp khuyến khích quan trọng nhất là trả cho người lao động trưởng thành mức lương thỏa đáng để họ có thể cho con mình đi học. Công ty cần đảm bảo chi trả mức lương tối thiểu theo quy định của pháp luật. Nên cân nhắc trả cao hơn mức lương tối thiểu trong trường hợp mức lương đó không đủ. Tuy nhiên, có thể đối với một công ty nào đó, việc trả lương cao hơn mức tối thiểu là không khả thi nếu người lao động không thể cải thiện năng suất cũng như kỹ năng lao động của mình. Công ty cũng có thể cân nhắc các hình thức khuyến khích khác về tài chính như:

• tài trợ trực tiếp tiền học cho con em của người lao động;

• thưởng cho con em người lao động sau khi hoàn thành một cấp học nhất định;

• bố trí điểm trông trẻ ban ngày tại nơi làm việc hoặc gần nơi làm việc để tránh việc trẻ em không thể đến trường và thay vào đó là đi làm; và

• bố trí các tiện ích vui chơi giải trí sau giờ học để trẻ em có chỗ để làm bài tập về nhà và vui chơi, nhờ đó giúp chúng không phải đi làm.

Trong khi phòng chống lao động trẻ em là một mục tiêu phổ quát, thì các biện pháp phù hợp mà một công ty có thể áp dụng để tăng cường nỗ lực phòng chống lao động trẻ em lại phụ thuộc rất nhiều vào thực trạng quốc gia. Các biện pháp này cần được thiết kế cho phù hợp với nhu cầu của cả công ty và người lao động trong công ty. Đối thoại với người lao động hoặc đại diện của họ để tìm ra cách thức bố trí tốt nhất các biện pháp khuyến khích này sẽ đảm bảo được hiệu quả cao nhất.

2. Nâng cao nhận thức. Một công ty có thể đóng vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về giá trị của giáo dục. Nhìn chung bất cứ biện pháp khuyến khích kinh tế nào cũng phải được tính toán với sự nhạy cảm cần thiết để đảm bảo biện pháp đó đạt được hiệu quả mong muốn là giữ trẻ em ở trường và ngoài thị trường lao động.

3. Nỗ lực chung. Mặc dù các công ty có thể thực hiện các biện pháp riêng lẻ, nhưng lao động trẻ em là một vấn đề có thể giải quyết hiệu quả nhất nếu có sự chung tay. Các tổ chức ở cấp quốc gia của người lao động và người sử dụng lao động có thể đưa ra các đề xuất và hướng dẫn về những biện pháp ưu đãi phù hợp nhất trong bối cảnh địa phương. Và một công ty có thể nhận thấy bằng cách chung tay hành động thông qua tổ chức của người sử dụng lao động và hợp tác với tổ chức của người lao động, nhiều đề xuất tưởng chừng sẽ không khả thi về mặt tài chính đối với một công ty riêng lẻ lại có thể được thực hiện nếu làm cùng nhau.

Hơn nữa, việc các công ty cùng nhau hành động sẽ giúp nỗ lực chung của họ hiệu quả hơn trong việc vận động chính phủ gánh trách nhiệm đấu tranh với nạn lao động trẻ em. Một số lĩnh vực vận động chính phủ mà các công ty có thể cùng nhau thực hiện gồm:

• quy định về việc phổ cập giáo dục bắt buộc miễn phí trong luật pháp quốc gia.

• các cơ hội đào tạo phù hợp cho giáo viên.

• xây dựng thêm phòng học.

• tuyển dụng thêm giáo viên có trình độ nhất là khu vực nông thôn.

• tài trợ tiền cho các cơ hội giáo dục không chính quy đối với những trường hợp bỏ học hoặc các trẻ em thuộc đối tượng dễ bị tổn thương nhất là ở khu vực nông thôn; các chương trình học bổng cho trẻ mồ côi bị HIV/AIDs, và

• các chương trình đào tạo kỹ năng cho trẻ em đường phố.

• thực thi hiệu quả luật pháp về lao động trẻ em và giám sát lao động trẻ em.

Ngoài ra, các công ty quản lý chuỗi cung ứng cũng có thể thực hiện các bước để đưa vào áp dụng một cơ chế thẩm định và phối hợp với các nhà cung ứng nhằm loại bỏ lao động trẻ em đối với những trường hợp phát hiện tại nơi làm việc.

Câu hỏi: Chúng tôi phát hiện có những trường hợp trẻ em 13-14 tuổi đang làm việc ở 3 nhà máy và đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm các trung tâm đào tạo để gửi các em này tới. Trung tâm gần nhất cũng phải mất 6 giờ đi lại. Vậy ILO có đề xuất gì trong những trường hợp này không?

Trả lời: Trong trường hợp không có các phương án đào tạo hoặc dạy nghề đủ tốt, thì thông lệ thường làm là tiếp tục trả tiền lương cho những trẻ này tới khi chúng đủ tuổi làm việc hợp pháp, sau đó tuyển dụng lại để trẻ làm những công việc phù hợp (không nguy hiểm đối với trẻ dưới 18 tuổi). Học nghề theo quy định của các luật liên quan cũng có thể là một lựa chọn tốt. Các nhà máy này có thể cho trẻ học nghề bằng cách thực hiện các công việc văn thư hoặc những việc không nguy hiểm khác không?

Để giải quyết vấn đề này, điều quan trọng là phải hiểu quy định của luật pháp Bangladesh, kể cả quy định về tuổi làm việc tối thiểu, công việc nhẹ và danh mục các công việc nguy hiểm bị cấm ở độ tuổi dưới 18.

Trong các trường hợp khác, các công ty đã thuê cha mẹ hoặc thành viên là người trưởng thành trong gia đình các trẻ này vào làm việc, giúp gia đình tăng thu nhập và giảm nhu cầu phải bắt trẻ đi làm. Nghe có vẻ những đứa trẻ trong trường hợp này đều đang ở cùng gia đình của chúng, đây là một lợi thế lớn vì nó giúp các gia đình này có những phương án thay thế thực sự cho lao động trẻ em. Nếu các nhà máy có thể tạo công ăn việc làm cho cha mẹ trẻ với mức lương phù hợp, áp lực bắt trẻ đi làm sẽ ít hơn và sẽ tăng cường hiệu quả tiếp xúc với các bậc cha mẹ, những người định kỳ gặp gỡ hàng ngày hoặc hàng tuần với bộ phận nhân sự (trong những cuộc gặp này, việc trẻ đi học ở trường hoặc ở các trung tâm dạy nghề cũng có thể được theo dõi thường xuyên thông qua các cuộc gặp này). Bên mua nên cân nhắc chia sẻ các chi phí liên quan đến biện pháp này (và hỗ trợ các biện pháp khắc phục cho trẻ bị ảnh hưởng) vì nó có thể làm tăng chi phí hoạt động của các nhà máy, ít nhất là trong ngắn hạn.

Cuối cùng, điều quan trọng là tăng cường các biện pháp phòng ngừa trong chuỗi cung ứng vì vấn đề này rất có khả năng tái diễn, đó là lý do tại sao việc khắc phục lại rất khó khăn.

Câu hỏi: Trong một lần đến thăm một khách hàng, chúng tôi thấy có cả trẻ khoảng 10 tuổi cũng tham gia bưng bê cà phê và làm các công việc lắp ráp nhẹ nhàng trong dây chuyền sản xuất. Chúng tôi nên nói gì với khách hàng này, nếu cần phải nói gì đó?

Trả lời: Các công ty được khuyến khích làm việc trong phạm vi ảnh hưởng của họ. Các doanh nghiệp chịu trách nhiệm về nơi làm việc của mình, nhưng họ cũng có thể mở rộng tầm ảnh hưởng ra bên ngoài. Họ có thể khuyến khích hoặc thậm chí giúp đỡ các đối tác kinh doanh giảm bớt lao động trẻ em; họ có thể làm việc với các tổ chức khác để nâng cao nhận thức; có thể hỗ trợ các chương trình có quy mô hơn để cải thiện cơ sở giáo dục cho trẻ em và nhiều hơn nữa.

Vì vậy, trong trường hợp này bạn có thể giúp khách hàng nhận thức được rằng lao động trẻ em đang trở thành một vấn đề quan trọng cho mọi doanh nghiệp ở khắp mọi nơi và điều này càng được mọi người nhận thức rõ ràng hơn, vì vậy các công ty cần chủ động thay vì phản ứng lại nó. Chủ động tìm kiếm giải pháp có nghĩa là doanh nghiệp sẽ tránh được tiếng xấu trên các phương tiện truyền thông, không bị chính phủ phạt và bị khách hàng áp đặt. Ngoài ra, việc đưa trẻ em ra khỏi môi trường làm việc là quá trình mất thời gian và cần có kế hoạch. Nếu chủ động, doanh nghiệp sẽ có cơ hội lên kế hoạch cẩn thận hơn và tốt hơn.

Tình hình lao động trẻ em ở một quốc gia/khu vực cụ thể

Câu hỏi: Tôi có thể vào đâu để tìm hiểu thông tin về tình hình lao động trẻ em ở một quốc gia cụ thể?

Trả lời: ILO có một cơ sở dữ liệu mới là NORMLEX trong đó cung cấp thông tin về các công ước mà một quốc gia đã phê chuẩn. Bạn có thể tìm thêm trong mục "Country Profiles" (Hồ sơ Quốc gia) cũng như trong phần ý kiến Bình luận của các cơ quan giám sát ILO về một quốc gia khác. Trang web này cũng cung cấp các đường dẫn tới văn bản pháp luật của các quốc gia.

Thông tin về phạm vi, đặc điểm và yếu tố quyết định của lao động trẻ em ở cấp độ toàn cầu, quốc gia cũng như lĩnh vực được cung cấp bởi Chương trình Theo dõi và Thông tin Thống kê về Lao động trẻ em của ILO (SIMPOC).

Ngoài ra, các tổ chức của người sử dụng lao động và người lao động quốc gia cũng có thể là một nguồn cung cấp thông tin hữu ích về các vấn đề lao động trẻ em trong nước.

Câu hỏi: Trong các Công ước của ILO về Lao động trẻ em, “nước đang phát triển” được xác định theo các tiêu chí nào?

Trả lời: “Nước đang phát triển" được coi là một "Thành viên có nền kinh tế và các điều kiện giáo dục chưa phát triển đầy đủ "[1]. Các quốc gia sẽ tự quyết định xem mình có đủ điều kiện để áp dụng quy định này và để quy định tuổi làm việc tối thiểu là 14 thay vì 15 hay không. Chỉ có một trường hợp duy nhất là Ác-hen-ti-na khi mà chính phủ nước này bị yêu cầu giải thích lý do tại sao.

Điểm quan trọng cần lưu ý là nhiều nước đang phát triển đã không sử dụng quy định này, và thay vào đó quy định tuổi tối thiểu là 15 thậm chí có nước còn quy định cao hơn là 16 tuổi.

Không ai dưới 18 tuổi được làm các công việc nguy hiểm – được định nghĩa là công việc có thể ảnh hưởng tới sự phát triển thể chất, xã hội, trí tuệ, tâm lý và tinh thần của trẻ - bất kể trình độ phát triển của quốc gia.[2]

[1] Công ước về Tuổi lao động tối thiểu, (Số 138), 1973 , Điều 2, Đoạn 4
[2] Công ước về Tuổi lao động tối thiểu, 1973 (Số 138) Điều 3; và Công ước về các Hình thức Lao động Trẻ em tồi tệ nhất, 1999 (Số 182) , Điều 2, 3(d) và 4.

Câu hỏi: Thông tin về tình hình lao động trẻ em ở Mỹ La tinh, và các hành động đang được các công ty thực hiện để tham gia vào việc ngăn chặn và xóa bỏ lao động trẻ em.

Trả lời: Có tài liệu tóm tắt về tình hình trong khu vực cũng như các hành động được thực hiện của Chương trình Quốc tế về Xóa bỏ Lao động trẻ em (IPEC).

Giấy khai sinh và xác minh tuổi của người lao động

Câu hỏi: Chúng tôi được biết ở một số nước không có giấy khai sinh hoặc giấy khai sinh bị làm giả. Vậy có cách nào được đề xuất để xác minh tuổi của người lao động không?

Trả lời: Để xác minh độ tuổi của người lao động, "người sử dụng lao động phải lập và xuất trình cho cơ quan có thẩm quyền những sổ hoặc những tài liệu ghi rõ tên, tuổi hoặc ngày tháng năm sinh đã được chứng nhận, nếu có thể, không chỉ của những trẻ em và thanh thiếu niên mà mình tuyển dụng mà của cả những người đã được người sử dụng lao động định hướng hoặc đào tạo nghề theo cam kết”[1].

Khi không có giấy khai sinh để xác minh độ tuổi hoặc khi có thể dễ dàng làm giả giấy tờ, có thể sử dụng các đề xuất sau [2]:

• tiến hành kiểm tra y tế trước khi nhận vào làm việc, để qua đó xác định độ tuổi thực sự của người đó và cũng như xác minh khả năng thể chất để thực hiện công việc. Luôn luôn phải chú ý tới việc tôn trọng quyền riêng tư của người lao động.

• kiểm tra chéo nhiều văn bản giấy tờ và các lời khai để giúp xác định tài liệu là thật hay giả.

• người sử dụng lao động có thể phỏng vấn với nhân viên và ứng viên trông có vẻ như ít hơn độ tuổi làm việc tối thiểu để có thêm thông tin.

• giấy chứng nhận đăng ký nhập học có thể là một nguồn thông tin tốt.

Các chỉ số địa phương cũng có thể có tác dụng ở những nước có thách thức là người lao động có thể không biết chính xác năm sinh của họ. Ví dụ, ở một số nước châu Á trẻ em không biết chính xác năm sinh của chúng nhưng lại biết năm liên quan tới con giáp (VD như năm khỉ, v.v…). Có người có thể nhớ sự ra đời của họ liên quan đến một sự kiện lịch sử quan trọng nào đó, chẳng hạn như ngày độc lập hoặc thời điểm bắt đầu hoặc kết thúc chiến tranh, hoặc một ngày lễ đáng nhớ. Trong trường hợp có nghi ngờ về tuổi của người lao động, ta có thể kiểm tra những sự kiện quan trọng hoặc phương tiện đánh dấu thời gian ở quốc gia mà mình đang hoạt động để sử dụng khi tiến hành phỏng vấn người lao động.

[1] Xem Điều 9(3) của Công ước Số 138 (1973), về nghĩa vụ của người sử dụng lao động phải duy trì các sổ sách đăng ký người lao động dưới 18 tuổi.

[2] Xem tài liệu, Xóa bỏ Lao động trẻ em: Hướng dẫn cho Người sử dụng Lao động, ILO, Geneva, 2007.

Câu hỏi: Nếu một giấy chứng nhận chính thức cho thấy người lao động đã tròn 18 tuổi nhưng sau đó người lao động nói mình có một giấy chứng nhận mới và thực sự tuổi của người này chưa đến 18, liệu công ty có nên coi người lao động đó dưới 18 tuổi theo giấy chứng nhận mới hay sử dụng giấy chứng nhận chính thức ban đầu dù thông tin không đúng?

Trả lời: Khuyến nghị về Tuổi lao động tối thiểu, 1973 (Số 146), bổ sung Công ước về Tuổi lao động tối thiểu, 1973 (Số 138) quy định tại Đoạn 16(a) rằng "các cơ quan công quyền nên duy trì một hệ thống đăng ký khai sinh hiệu quả, bao gồm việc cấp giấy khai sinh." Điều này có nghĩa là các cơ quan chức năng phải đảm bảo một hệ thống cấp giấy khai sinh phù hợp đảm bảo cung cấp ngày sinh chính xác.

Nếu một công ty có lý do để tin rằng tuổi của một người lao động được nêu trong giấy khai sinh là sai, giấy khai sinh đó sẽ không được sử dụng làm cơ sở xác định tuổi để tuyển dụng người đó. Không được sử dụng một giấy khai sinh không đúng sự thật do chính quyền địa phương cấp để biện minh cho việc tuyển dụng trẻ em dưới độ tuổi quy định vào làm việc. Nếu chính quyền địa phương không thận trọng với vấn đề này, các công ty tư nhân có thể nêu vấn đề với chính quyền về sự cần thiết phải có các giấy khai sinh đáng tin cậy và hợp tác với các tổ chức địa phương liên quan để giải quyết tình trạng lao động trẻ em.

Hôn nhân trẻ em gái và lao động trẻ em

Câu hỏi: Nếu luật pháp quốc gia quy định trẻ em gái 12 tuổi sau khi kết hôn là người lớn và vì thế đủ tuổi lao động, thì trường hợp này có được coi là lao động trẻ em không? Câu hỏi của chúng tôi liên quan tới lĩnh vực nông nghiệp.

Trả lời: Việc một bé gái mới 12 tuổi đã kết hôn và vì thế được coi là người trưởng thành theo quy định của luật pháp quốc gia không làm giảm đi mức độ nguy hại của lao động trẻ em đối với bé gái đó. Công ước Số 138 quy định tuổi tối thiểu để đi làm là 15 và trường hợp ngoại lệ là 14. Công ước Số 182 yêu cầu bảo vệ mọi trẻ em dưới 18 tuổi khỏi các công việc nguy hiểm và các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất. Hành động xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất phải đặc biệt chú ý tới nhu cầu của các bé gái.

Tuyên bố DNĐQG của ILO khuyến khích các doanh nghiệp “tuân thủ luật pháp và quy định quốc gia, quan tâm đúng mức đến các thông lệ địa phương” đồng thời “tôn trọng các chuẩn mực quốc tế liên quan.” Đối với lao động trẻ em, Tuyên bố DNĐQG cũng kêu gọi doanh nghiệp đóng góp vào việc “xóa bỏ hiệu quả lao động trẻ em” và “cần có biện pháp tức thì và hiệu quả trong phạm vi thẩm quyền của mình để đảm bảo việc nghiêm cấm và xoá bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất như một vấn đề cấp bách.”

Lao động trẻ em là những công việc lấy đi của trẻ cơ hội giáo dục. Các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất làm hủy hoại sự phát triển về thể chất, xã hội, trí tuệ, tâm lý và tinh thần của trẻ vì công việc được thực hiện ở lứa tuổi quá nhỏ.

Học nghề và lao động trẻ em

Câu hỏi: Người đang học nghề dưới 18 tuổi (nhưng trên 14 tuổi) có được phép làm việc ca đêm không? Công ty có được tuyển dụng người 17 tuổi vào làm ca đêm như một biện pháp hỗ trợ việc làm cho thanh niên không, nếu đây là nội dung đã được nêu trong chương trình học nghề của nhà nước?

Trả lời: nếu luật pháp và quy định quốc gia cấm sử dụng trẻ em dưới 18 tuổi vào làm ca đêm, thì quy định này phải được tuân thủ. Trong trường hợp luật pháp quốc gia không có quy định thì doanh nghiệp có thể căn cứ vào các nội dung hướng dẫn như sau.

Các chuẩn mực lao động quốc tế nói chung cấm sử dụng lao động dưới 18 tuổi vào các công việc ban đêm. Tuy nhiên, có thể áp dụng một ngoại lệ là cho phép người 16 và 17 tuổi thực hiện các công việc vào ban đêm trong khuôn khổ một chương trình học nghề trong một số trường hợp hạn chế như sau:

• Chương trình học nghề đó phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
• Người trẻ tuổi phải được nghỉ ít nhất là 13 tiếng liên tục giữa hai buổi làm việc.
• Người trẻ tuổi phải được hướng dẫn hoặc đào tạo cụ thể phù hợp về công việc trước khi đảm nhận công việc đó vào ban đêm.
• Cần phải có các biện pháp bảo vệ và giám sát các điều kiện học nghề, kể cả công việc ban đêm.

Người trẻ dưới 16 tuổi không được thực hiện các công việc ca đêm kể cả học nghề.

Các quy định đặt ra trên cơ sở cân bằng hai nội dung. Một mặt, người lao động trẻ vẫn đang trong quá trình phát triển về thể chất, vì vậy sẽ dễ bị tổn thương hơn trước những tác hại tiềm tàng của việc làm đêm; có nguy cơ bị tai nạn cao hơn; và dễ bị tổn thương với những rủi ro có thể xảy ra khi phải đi lại trong bóng tối tới nơi làm việc. Mặt khác, nhiều công việc đòi hỏi phải làm ca đêm; vì thế việc cấm tuyệt đối các cơ hội học nghề và dạy nghề liên quan tới việc phải làm đêm có thể sẽ lấy mất của người trẻ cơ hội quan trọng.

Câu hỏi: ILO có kinh nghiệm hoặc các khuyến nghị chung nào về việc học nghề để chúng tôi có thể sử dụng để làm rõ với các nhà cung ứng của mình về các yêu cầu liên quan tới lao động trẻ em không?

Trả lời: Các tiêu chuẩn lao động quốc tế quy định cần phải có các biện pháp bảo vệ và giám sát các điều kiện định hướng và đào tạo nghề đối với trẻ em và thanh thiếu niên theo cam kết, tại các cơ sở đào tạo và trường dạy nghề hoặc giáo dục kỹ thuật.

Cần chú ý đặc biệt đến việc chi trả tiền công và bảo vệ công bằng, phải ghi nhớ nguyên tắc “tiền lương công bằng cho các công việc tương đương” nghĩa là các công việc cùng tính chất, đáp ứng các yêu cầu tương tự về số lượng và chất lượng giống công việc mà các công nhân khác đảm nhận.

Trong thực tế, việc luật pháp và quy định quốc gia về tiền lương tối thiểu loại trừ người học việc ra khỏi phạm vi của mình không phải là điều hiếm gặp, và Hội đồng Chuyên gia về Áp dụng các Công ước và Khuyến nghị đã xác nhận rằng điều này có thể vẫn phù hợp với Công ước về Ấn định Lương Tối thiểu. Trong những trường hợp này thường có định nghĩa rõ ràng về khái niệm "học việc", gồm cả những hạn chế về thời gian học cũng như các nghĩa vụ cụ thể của người sử dụng lao động trong việc đảm bảo đào tạo; và, trong những hệ thống được gọi là "hệ thống kép" phải bao gồm cả thời gian người lao động được nghỉ để tham dự các khóa học tại các trung tâm đào tạo.

Câu hỏi: Đối với những thực tập sinh, nhân viên tập sự hoặc người lao động là sinh viên đủ 18 tuổi trở lên, họ có được hưởng những biện pháp bảo vệ tương tự với những biện pháp quy định cho các thực tập sinh, nhân viên tập sự hoặc người lao động là sinh viên chưa đủ 18 tuổi hay không?

Trả lời: Các biện pháp bảo vệ đặc biệt được quy định trong Điều 3(3) Công ước về Tuổi Lao động Tối thiểu, bao gồm việc bảo vệ đầy đủ sức khỏe, sự an toàn và phẩm hạnh của người lao động là thiếu niên trong khuôn khổ chương trình dạy nghề theo quy định và giám sát của chính phủ. Các biện pháp bảo vệ này áp dụng với thanh thiếu niên trong độ tuổi 16 – 18 đang tham gia các chương trình học nghề có bao gồm công việc nguy hiểm.

Các thực tập sinh, nhân viên tập sự hoặc người lao động là sinh viên đủ 18 tuổi trở lên là người trưởng thành và sẽ được hưởng những biện pháp bảo hộ về an toàn và sức khỏe giống với các chế độ đang áp dụng với những người lao động trưởng thành khác được đào tạo để thực hiện các loại công việc nguy hiểm tương tự.

Lao động trẻ em và việc làm cho thanh niên

Câu hỏi: Một công ty cam kết không tuyển dụng người dưới 18 tuổi vào làm việc. Nhưng công ty này lại hoạt động ở những quốc gia cho phép người dưới 18 tuổi có quyền đi làm. Điều này có bị coi là vi phạm các Công ước của ILO về chống phân biệt đối xử không? Quan điểm phù hợp của công ty trong trường hợp này là gì?

Trả lời: Phân biệt đối xử tại nơi làm việc bao gồm bất cứ hành vi “phân biệt, loại trừ hoặc ưu đãi nào…. có tác động triệt bỏ hoặc làm phương hại sự bình đẳng về cơ may hoặc về đối xử trong việc làm hoặc nghề nghiệp.”[1] Phân biệt đối xử xuất hiện khi một người bị đối xử kém thuận lợi hơn người khác vì những đặc điểm không liên quan chặt chẽ tới yêu cầu vốn có của công việc hoặc khi các điều kiện, đối xử và các tiêu chí giống nhau sẽ dẫn tới tác động khắc nghiệt không cân xứng đối với một số người. Phân biệt đối xử vì lý do tuổi tác thường xuất hiện và vì thế khuyến khích các biện pháp bảo vệ chống lại sự phân biệt đối xử vì lý do này.[2]

Tạo cơ hội để thanh thiếu niên được làm việc trong điều kiện phù hợp, thay vì loại bỏ họ hoàn toàn khỏi những cơ hội việc làm, là một trong những biện pháp hiệu quả để xóa bỏ lao động trẻ em, bao gồm cả các hình thức tồi tệ nhất. Các công ty có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy việc làm cho thanh thiếu niên bằng cách tạo các cơ hội việc làm bền vững không nguy hiểm cho thanh thiếu niên trong khoảng từ độ tuổi tối thiểu tới 18. Khuyến khích các công ty tăng cơ hội và tiêu chuẩn việc làm, có tính đến các chính sách và mục tiêu việc làm của các chính phủ[3]; ở nhiều nước, gia tăng việc làm cho thanh niên là mục tiêu chính sách trọng tâm của chính phủ.

Công ty cần tôn trọng độ tuổi tối thiểu được quy định trong luật thường là 15 và ở một số nước là 14 hoặc 16. Nếu pháp luật trong nước quy định tuổi tối thiểu thấp hơn mức này (15 ở các nước phát triển hoặc 14 ở các nước đang phát triển), công ty phải áp dụng tuổi lao động tối thiểu là 15, hoặc ngoại lệ là 14 đối với các nước đang phát triển.[4]

Nên áp dụng tuổi tối thiểu là 18 nếu hoặc khi công việc hoặc nhiệm vụ cần làm được coi là nguy hiểm – theo định nghĩa đó là những công việc, do tính chất hoặc hoàn cảnh thực hiện của nó, có thể gây hại cho sức khỏe, an toàn hoặc phẩm hạnh của trẻ em – hoặc bị coi là một trong các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất[5]. Hơn nữa, tuổi 18 cũng có thể được áp dụng cho một vị trí công việc cụ thể nếu nó có thể được coi là yêu cầu cố hữu của công việc. Đối với những trường hợp khác, hạn chế này có thể bị coi là phân biệt đối xử.

[1] Công ước về Phân biệt Đối xử (trong Việc làm và Nghề nghiệp), 1958 (Số 111), Điều 1(1).
[2] Xem Tổng khảo sát của ILO về Bình đẳng trong Việc làm và Nghề nghiệp, 1996, Đoạn 243.
[3] Xem Tuyên bố ba bên của ILO về các Nguyên tắc liên quan tới các Doanh nghiệp Đa quốc gia và Chính sách xã hội, Đoạn 16.
[4] Xem Công ước ILO về Tuổi Tối thiểu được đi làm, 1973 (Số 138).
[5] Xem Công ước ILO về các Hình thức Lao động Trẻ em tồi tệ nhất, 1999 (Số 182) .

Câu hỏi: Tiêu chuẩn lao động của ILO đối với thời gian làm việc và làm thêm giờ với lao động trẻ là gì (dưới 18 tuổi nhưng trên 16 tuổi là gì)?

Trả lời: Nên áp dụng các biện pháp cần thiết để đảm bảo điều kiện tuyển dụng người lao động dưới 18 tuổi đồng thời giám sát chặt chẽ các điều kiện này. Cụ thể là:

• “hạn chế nghiêm số giờ làm mỗi ngày và mỗi tuần, cấm làm ngoài giờ để có đủ thời gian cho việc học tập và đào tạo (kể cả thời gian cần thiết để làm bài tập về nhà), nghỉ ngơi mỗi ngày và cho các hoạt động giải trí” và
• “dành tối thiểu 12 tiếng liên tục để nghỉ ngơi vào ban đêm, và không có bất cứ ngoại lệ nào khác trừ trường hợp khẩn cấp thực sự, và số ngày nghỉ thông thường hàng tuần”.

Khi xem xét liệu một công việc có phải là việc nguy hiểm hay không, phải cân nhắc xem liệu công việc đó có được thực hiện “trong các điều kiện đặc biệt khó khăn hay không chẳng hạn như làm việc trong nhiều giờ.” Tuổi tối thiểu để làm công việc nguy hiểm là 18.