Đăng ký đơn giản và ưu đãi thuế là các biện pháp chính thúc đẩy chính thức hóa

HA NOI (Tin tức ILO) - Báo cáo Nghị định về Hộ kinh doanh Việt Nam - Đánh giá và khuyến nghị của ILO dựa trên kinh nghiệm quốc tế về cơ chế đơn giản hóa và chính thức hóa dành cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình có thể khuyến khích các doanh nghiệp phi chính thức chuyển sang chính thức bằng cách thực hiện nhiều biện pháp. Trong đó, các biện pháp chính là tập trung vào đơn giản hóa đăng ký doanh nghiệp, ưu đãi thuế và mở rộng phạm vi bảo hiểm xã hội.

Nhóm tác giả của báo cáo cho rằng chính phủ các nước sử dụng chế độ đăng ký đơn giản, phù hợp với các doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ (DNSNVN), trước hết là để có thể truy cập trực tiếp các dữ liệu chính về đặc diểm của doanh nghiệp. Các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình thường sử dụng chế độ đơn giản hóa để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình đăng ký, đồng thời sử dụng việc miễn thuế hoặc các chế độ ưu đãi khác để khuyến khích DNNSN đăng ký kinh doanh.

Các thủ tục được thiết kế riêng này thường có tên gọi cụ thể, như “doanh nhân tự doanh” của Maroc, “quy chế doanh nhân” (statut d’entreprenant’) được áp dụng tại các quốc gia thành viên của Tổ chức hài hòa hóa pháp luật kinh doanh châu Phi (OHADA), như Benin, và Cơ chế “Udyam” của Ấn Độ.

Việc thu hút các doanh nghiệp chưa đăng ký bằng chế độ đơn giản hóa sẽ tạo cơ hội cho chính phủ các nước cung cấp các dịch vụ hỗ trợ khác, bao gồm phát triển năng lực của DNSNVN về các quy trình quản lý hiệu quả.

Bên cạnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh rằng các DNSNVN cần được dẫn dắt vào hệ thống một cách cẩn thận, cung cấp cho các doanh nghiệp chức năng được tích hợp trong các thủ tục đăng ký đơn giản, lý tưởng nhất là tự động hóa và trôi chảy nhằm tối đa hóa lợi ích tức thời. Một số quốc gia, bao gồm các nước thu nhập thấp và trung bình, dường như làm điều này rất tốt. GUFE của Benin, VUE của Colombia và Udyam của Ấn Độ là các ví dụ minh họa các khung đăng ký kinh doanh đơn giản hóa nhằm vạch ra các yêu cầu ban đầu, mang lại lợi ích hữu hình cho doanh nghiệp như khả năng đăng ký tài sản, lấy chứng nhận sản phẩm và mở tài khoản ngân hàng.

Ưu đãi thuế và giảm chi trả bảo hiểm xã hội

Các tác giả của báo cáo cho rằng các ưu đãi về thuế và giảm chi trả bảo hiểm xã hội có tác động lớn nhất trong việc giảm tình trạng phi chính thức ở các nước có thu nhập thấp và trung bình.

Tại Mexico, chính phủ giảm thuế thu nhập trong 10 năm cho những người lao động tự kinh doanh và các doanh nghiệp nhỏ, bất kể họ có thuê người hay không. Mức giảm bắt đầu ở mức 100% trong năm đầu tiên của chương trình và giảm dần xuống còn 10% vào năm thứ mười.

Hệ thống này, được gọi là “Cơ chế tài chính hợp nhất” (RIF), áp dụng cho các doanh nghiệp nhỏ có thu nhập hàng năm không quá 2 triệu Peso (khoảng 100.000 USD). Trên thực tế, ưu đãi thuế và bảo hiểm xã hội là đặc điểm rất phổ biến trong chính sách chính thức hóa trên toàn thế giới.

Các chính sách này không chỉ được thực hiện ở Mỹ Latinh mà còn trên khắp Châu Á, Châu Phi và Châu Âu.

Ngoài ra, phí cố định và thanh toán một lần, bao gồm thuế và đóng góp an sinh xã hội, được coi là các thực hành cơ chế ban đầu tốt trong chính sách chính thức hóa. Các ưu đãi này thu hút doanh nghiệp siêu nhỏ, bao gồm người lao động tự làm, bằng cách đưa ra phương án nộp thuế một lần, mang lại sự tiện lợi.

“Điều này thể hiện ưu tiên của các nhà hoạch định chính sách là thúc đẩy đăng ký kinh doanh hơn là tối đa hóa doanh thu thuế,” báo cáo cho biết.

Bên cạnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh rằng khả năng tiếp cận bảo hiểm xã hội và các chương trình phúc lợi nói chung được đưa vào các phương án đăng ký đơn giản hóa và các chương trình thuế ưu đãi được đánh giá cao. Điều này dường như hấp dẫn hơn ở các nước thu nhập thấp và trung bình, nơi phần lớn lực lượng lao động vẫn làm các công việc phi chính thức và thường ở dưới mức nghèo và cận nghèo.

Công nghệ số là yếu tố then chốt

Báo cáo nêu rõ việc áp dụng chính thức hóa doanh nghiệp trên nền tảng điện tử, hay việc sử dụng công nghệ số để thúc đẩy chính thức hóa, đã trở thành chủ đề trung tâm ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Công nghệ số rất quan trọng đối với các thủ tục đăng ký, tuân thủ thuế và nhiều vấn đề khác. Việc bỏ qua những tiến bộ kỹ thuật số có nguy cơ gây ra những sai sót đáng kể trong quá trình hoạch định chính sách.

Các chuyên gia lưu ý rằng việc áp dụng chính thức hóa doanh nghiệp trên nền tảng điện tử chịu ảnh hưởng nhiều hơn bởi ý chí chính trị của các nhà hoạch định chính sách của một quốc gia hơn là mức độ phát triển của quốc gia đó. Biện pháp này đã được áp dụng ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình như Bangladesh, Benin, Ấn Độ và Sri Lanka, và cả các quốc gia có thu nhập cao như Estonia và các quốc gia ở Bắc Âu.

Các tác giả cho rằng chính sách chính thức hóa nên khuyến khích doanh nghiệp phát triển dần dần từ những giai đoạn đầu, từ đơn thuần đăng ký kinh doanh cho DNSNVN cho tới những giai đoạn phát triển hơn trong lộ trình phát triển của doanh nghiệp. Chính phủ nên thiết kế các chính sách để mở rộng cơ hội thị trường và tăng cường kết nối kinh doanh.

“Đăng ký đơn giản và ưu đãi thuế chỉ là những mảnh ghép trong bức tranh tổng thể của một hệ thống chính sách toàn diện,” báo cáo nhấn mạnh.