Khoai tây và sự bền chí

Hương Ngải, Hà Nội (ILO News) - Ánh nắng ban mai rọi lên gương mặt chị Đặng Thị Thúy Hiền, 45 tuổi, khi chị đang chăm sóc những luống khoai tây trên 5 sào ruộng của mình. Với sự khéo léo và thuần thục, chị gạt từng lớp đất để lộ ra những củ khoai tây căng đầy và tươi tốt. “Khoảng 2 – 3 tuần nữa là thu hoạch được rồi,” chị Hiền hào hứng chia sẻ. Đối với chị, những luống khoai tây này không chỉ tượng trưng cho một vụ mùa bội thu mà đó còn là nguồn sinh kế cho gia đình nhỏ của mình.

Khoai tây và ước mơ của người mẹ

Năm 2012, chị Hiền được chẩn đoán mắc bệnh ung thư vú. “Khi đó tôi có hai con gái và rất muốn có thêm một cháu trai nên ban đầu tôi chọn điều trị theo phương pháp y học cổ truyền, trì hoãn hóa trị để sinh con trai vào đầu năm 2015,” chị Hiền kể lại. Chồng chị Hiền đi làm thời vụ tại các công trường, còn bản thân chị do bị bệnh không đủ sức khỏe lao động nên gia đình chị đã phải vật lộn suốt nhiều năm để trang trải tiền nuôi ba người con và chi phí cho chị Hiền điều trị bệnh.

Những gia đình có hoàn cảnh bấp bênh như chị Hiền thường gặp khó khăn trong việc cho con cái đi học và dẫn tới nguy cơ trẻ em buộc phải lao động trước tuổi. Năm 2018, số liệu* ghi nhận rằng trong số 1 triệu trẻ em độ tuổi từ 5 đến 17 tuổi đang tham gia lao động trẻ em ở Việt Nam, đa số tập trung ở khu vực nông thôn và làm việc phi chính thức trong lĩnh vực nông nghiệp.

Để giảm thiểu rủi ro lao động trẻ em cho các con của chị Hiền, dự án ENHANCE** của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã cùng chính quyền địa phương và Liên minh Hợp tác xã Hà Nội hỗ trợ sinh kế cho gia đình chị thông qua canh tác khoai tây hữu cơ.

© ILO/ Tran Thuy Duong

© ILO/ Tran Thuy Duong

© ILO/ Tran Thuy Duong

© ILO/ Tran Thuy Duong

“Hành trình khoai tây OCOP 4 sao”

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 50 phút đi xe, xã Hương Ngải nơi chị Hiền sinh sống là một xã nông nghiệp nổi tiếng về sản xuất rau hữu cơ. Vào năm 2022, khoai tây của xã đang trong quá trình xét nâng hạng theo chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) – một bộ tiêu chí theo chương trình chuẩn quốc gia để xếp hạng chất lượng sản phẩm. Sản phẩm khoai tây của địa phương lúc đó đã đạt OCOP – 3 sao và đặt mục tiêu lên OCOP – 4 sao. Việc lên hạng OCOP sẽ giúp sản phẩm khoai tây hữu cơ của xã Hương Ngải có cơ hội được biết đến và chào bán rộng rãi, với giá thành cao hơn.

Dựa trên bối cảnh đó, dự án ILO ENHANCE cùng với chính quyền địa phương và Liên minh Hợp tác xã Hà Nội đã đánh giá và lựa chọn gia đình chị Hiền cùng 10 hộ gia đình có nguy cơ khác tham gia vào “Hành trình khoai tây OCOP 4 sao.”

Bắt đầu từ tháng 9 năm 2023, 11 hộ gia đình đã được giao tổng cộng 55 sào đất trồng khoai tây, được hỗ trợ về mặt kỹ thuật và 90% tài chính cho việc gieo trồng khoai tây, hạt giống và phân bón. Xuyên suốt hành trình này, ILO và chính quyền địa phương cũng đã hỗ trợ tổ chức tập huấn cho các gia đình và Hợp tác xã Hương Ngải về phương pháp trồng khoai tây hữu cơ, cũng như quản lý tài chính hộ gia đình và hỗ trợ Hợp tác xã nông nghiệp Hương Ngải trong việc xúc tiến bán nông sản, thiết kế bao bì, tờ rơi, giới thiệu mẫu sản phẩm và tìm kiếm thị trường phù hợp.

Giảm thiểu nguy cơ lao động trẻ em từ sinh kế bền vững

Ngày thu hoạch đầu tiên của vụ Đông vào giữa tháng 1 năm 2024, chị Hiền cùng các hộ gia đình khác vui vẻ và tự hào khi đứng trước những luống khoai tây được thu hoạch. Riêng gia đình chị Hiền đã thu hoạch được khoảng 6 tạ một sào với tổng cộng 5 sào khoai. “Chúng tôi rất vui mừng với kết quả của mùa vụ đầu tiên này. Chúng tôi đã có thể trồng được những củ khoai tây thật to, có những củ nặng tới gần 1 ký và chúng được bán hết rất nhanh với giá thành tốt”, chị Hiền chia sẻ thêm. Niềm vui được nhân đôi khi khoai tây Hương Ngải chính thức được công nhận OCOP-4 sao vào tháng 1/2024.

“Đây quả là một tin tuyệt vời vì điều đó có nghĩa là nghề trồng và kinh doanh khoai tây của chúng tôi giờ đây được công nhận rộng rãi hơn và có giá trị kinh tế cao hơn” – ông Nguyễn Đỗ Ban, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Hương Ngải, chia sẻ. Với sự hỗ trợ từ dự án, hiện nay xã đã có nền tảng để tiếp tục phát triển sản xuất khoai tây hữu cơ bền vững và mang lại cho những gia đình có hoàn cảnh khó khăn như chị Hiền nguồn thu nhập ổn định hơn.

Chị Hiền chia sẻ: “Thu nhập từ canh tác khoai tây đã giúp chúng tôi rất nhiều. Tôi có thể có thêm thu nhập để lo cho việc học tập của các cháu. Tôi rất cảm ơn dự án và hợp tác xã vì sự hỗ trợ này.” Chị Hiền cùng với 4 hộ gia đình khác trong số 11 hộ đã tái đầu tư một phần thu nhập từ vụ đông cho vụ khoai tây tiếp theo.

Với các con hiện nay đang ở độ tuổi 22, 17 và 9 vẫn đang đi học, chị Hiền quyết tâm tiếp tục lao động để thành công hơn trên hành trình phát triển canh tác khoai tây hữu cơ. Nói về những hy vọng cho tương lai, chị Hiền chia sẻ: “Tôi muốn các con mình có thể hoàn thành việc học, có cơ hội như những bạn cùng tuổi khác và không phải đi làm sớm hơn độ tuổi quy định. Mặc dù tôi không thể làm gì nhiều khi mang bệnh ung thư, nhưng dự án trồng khoai tây này đã cho tôi một cơ hội.”

Khi Chính phủ Việt Nam tiếp tục giai đoạn thứ hai của chương trình quốc gia về phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em, ILO sẽ tiếp tục hỗ trợ thực hiện các biện pháp can thiệp sinh kế mục tiêu trên toàn quốc nhằm nhân rộng các mô hình này trên cả nước. Mục đích là cung cấp cho những gia đình đang gặp khó khăn như gia đình chị Hiền những giải pháp bền vững giảm thiểu lao động trẻ em, và có nền tảng tài chính vững vàng để đặt việc giáo dục của con em lên hàng đầu.

© ILO/ Tran Thuy Duong

© ILO/ Tran Thuy Duong

© ILO/ Tran Thuy Duong

© ILO/ Tran Thuy Duong

© ILO/ Tran Thuy Duong

© ILO/ Tran Thuy Duong

--

* Khảo sát quốc gia về lao động trẻ em năm 2018 của Việt Nam
** Hỗ trợ này được thực hiện bởi dự án Nâng cao năng lực quốc gia về phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em tại Việt Nam (ENHANCE) do Bộ Lao động Hoa Kỳ tài trợ, hợp tác với Bộ Lao động Thương binh và Xã hội.