ILO ve TEPAV’ın yeni araştırması madencilikte ulusal politika geliştirilmesi çağrısında bulunuyor

ANKARA – “Türkiye’de Kömür Madenciliği Sektöründe Sözleşmesel Düzenlemeler” başlığını taşıyan disiplinlerarası araştırma ILO ve TEPAV tarafından 18 Aralık 2015’te yapılan bir toplantıyla Ankara’da kamuoyuna açıklandı. Raporda, Türkiye’deki doğal kaynakların sürekli ve etkin biçimde geliştirilmesi ve kullanılması için eşgüdümlü hareket edilmesine duyulan ihtiyaçla birlikte madencilik sektöründe çalışanların sağlık ve güvenliğine ilişkin temel politika tavsiyeleri yer alıyor.

Madenciliğin Türkiye ekonomisindeki stratejik önemini vurgulayan rapor, Türkiye’nin enerji ihtiyaçlarına ve kömür sanayiinin bu ihtiyaçları karşılama potansiyeline ilişkin bir analizden hareketle kömür sanayii için daha güçlü bir sektörel gelişim stratejisi çağrısında bulunmaktadır. Rapor, ayrıca, geliştirilecek uzun dönemli vizyonun iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanındaki etkilerinin de dikkate alınması gerektiğine işaret etmektedir.

ILO Türkiye Ofisi Direktörü Numan Özcan raporun açıklanması sırasında yaptığı konuşmada şunları söylemiştir: “Bu rapor,Türkiye’de kömür madenlerindeki çalışma koşullarının iyileştirilmesine yönelik devam etmekte olan çalışmalara önemli bir katkı sağlamaktadır. Rapor, hem Türkiye'nin ekonomik kalkınması bağlamında madencilik sektöründe daha fazla gelişme elde edilmesinin ulusal açıdan stratejik öneminin, hem de bu sektörde çalışan işçilerin sağlık ve güvenliklerinin korunmasına yönelik etkili bir sistemin uygulamaya konması gereğinin altını çizmiştir”.

Raporda, Türkiye’nin geliştirilmiş İSG koşulları yaratmak yanında kömür yerine düşük karbonlu yenilenebilir enerji alternatiflerine geçişe olanak tanıyan bir çerçeve ihtiyacını dikkate alması önerilmektedir. Ayrıca bu çerçevenin, Birleşmiş Milletler ve G20 toplantılarında üzerinde görüş birliğine varılıp benimsenen, örneğin Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SKH) gibi standartlara da uygun olması gerekmektedir.

TEPAV İcra Direktörü Güven Sak’ın yorumu şöyledir: “Türkiye’nin kömür madenciliğindeki ölümlü kazalarda dünyada ilk sıralarda olmasının ana nedeni, genel olarak madencilik sektörünün, özel olarak da kömür madenciliğinin bir sahibi olmamasından kaynaklanmaktadır. Enerji ve Tabii Kaynaklar bakanlığımız enerji üretimi meselesine odaklanırken, tabii kaynakların nasıl kullanılacağı meselesini ikincil bir hedef gibi ele almaktadır. Sorunlarımız düzenlemelerden değil, bu yaklaşım probleminden ve bu yaklaşım problemi kaynaklı uygulamadan kaynaklanmaktadır.”

Rapor, daha iyi bir yönetişim yapısı, iyileştirilmiş İSG koşullarıyla düzgün işleyen bir kömür sanayii ve İSG standartlarıyla uyumun ruhsat aşamasında izlenmesi gibi başlıklar söz konusu olduğunda, ilgili kurumlarda yapısal değişiklik gerekliliğine işaret etmektedir.

ILO Türkiye Ofisi’nden İSG Baş Teknik Danışmanı Catherine Brakenhielm’in görüşleri ise şu şekildedir: “Bu araştırma, üç taraflı yapıyı içermenin ötesinde Türkiye ve Cenevre’deki ILO Genel Merkez’den uluslararası teknik uzmanları da çalışmaya dâhil eden kendine özgü disiplinerarası yaklaşımı, ILO’nun uluslararası çalışma standartlarını temel alan bir sürecin getirebileceği katma değerin açık bir örneğidir. Bundan sonra, bu fırsattan yararlanarak ILO’nun yeni onaylanan 176 sayılı Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi doğrultusunda madencilik alanında bir ulusal politika geliştirilmesine yönelik olarak ilgili tüm taraflarla yapıcı bir sosyal diyalogu sağlayacak yeni yapılanmaların oluşturulması ya da mevcut olanların pekiştirilmesi ve böylelikle hem ulusal hem de uluslararası beklentilerin karşılanması önem arz etmektedir”.

Rapora göre rödövans sözleşmelerinin yaygın biçimde istismar edilmesi madenlerdeki çalışma ve İSG koşullarını olumsuz etkilemektedir. Rödövans sözleşmeleri ve alt işverenlik düzenlemeleri kötüye kullanılmamalı, alt işverenlik düzenlemelerinde sorumlulukların paylaşılması konusu da ele alınmalıdır.

Rapor ayrıca kapsayıcılığın artırılması açısından sektörel yönetişim yapılanmalarının yeniden düzenlenmesi, böylece sosyal taraflar yanında TMMOB, TOBB gibi hükümet dışı kuruluşların ve diğer sivil toplum örgütlerinin sürecin bir parçası haline getirilmesi gerekliliğine işaret etmektedir.

İşçilerin haklarından fiilen yararlanabilmeleri son derece önemli bir konudur. İşçilerin haklarından fiilen yararlanmalarını sınırlayan muğlak işe alım sistemleri ortadan kaldırılmalıdır. Raporda vurgulanan bir diğer nokta ise şudur: İşçilerin seslerini duyurabilmeleri, bilgilerinden yararlanılması, işyerlerindeki risklerin gerektiği gibi ve sürekli olarak değerlendirilmesi, önlemeye dayalı iyi işleyen bir İSG sisteminin yerleşik özellikleri haline getirilmelidir.

Rapor, standart ilk yardım, arama ve kurtarma eğitimleri verilmesi için ulusal kapasitenin güçlendirilmesi; ülkedeki madencilik faaliyetlerine ilişkin merkezi bir veri tabanı oluşturulması ve İSG koşullarının izlenmesinden sorumlu sistemleri desteklemek üzere sigorta şirketleri gibi özel kuruluşlardan yararlanma olasılığının değerlendirilmesi çağrısında bulunmaktadır.

155 sayılı ILO Sözleşmesi dâhil olmak üzere Türkiye’nin uluslararası taahhütleri ve bu sürece hükümet, işçi ve işveren örgütlerinin katılımı temelinde ILO, 2015 yılı içinde “Uluslararası Standartların Uyumlaştırılması Yoluyla Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliğinin Geliştirilmesi” başlıklı bir teknik yardım projesi uygulamıştır. Gündemde olan rapor da ILO tarafından bu proje kapsamındaki çalışmaların bir parçası olarak hazırlatılmıştır. ILO Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğinin genel olarak iyileştirilmesine yönelik çalışmalarda kolaylaştırıcılık görevini sürdürmeye kararlıdır.

Yönetici Özeti ve Politika Tavsiyeleri İngilizce ve Türkçe olarak ILO Türkiye Ofisi ve TEPAV web sitelerinden indirilebilir. Raporun tamamına ise yine Ocak 2016’da aynı web sitelerinden ulaşılabilecektir.