113. Konferans’ta kayıt dışılığı azaltmak ve kayıtlı istihdama geçişi hızlandırmak için Karar kabul edildi.

© ILO / Kıvanç Özvardar Bahar

© ILO / Kıvanç Özvardar Bahar

ANKARA (ILO Haber) – 113. Uluslararası Çalışma Konferansı (ILC), kayıt dışılığı azaltmak ve kayıtlı istihdama geçişi desteklemek için acil eylem çağrısı yapan tarihi bir Kararı kabul etti. Karar, özellikle kayıt dışılıktan en fazla etkilenenler için çalışma koşullarının iyileştirilmesini, sosyal korumanın genişletilmesini ve insana yakışır işlerin oluşturulmasını talep ediyor.

Karar, her ülkenin kendi bağlamına uygun ulusal stratejilerin geliştirilmesi ve bunların küresel bir yol haritası ile desteklenmesi gereğini vurguluyor. Ayrıca, gerçek ilerlemenin sağlanabilmesi için teknik yardım, kapasite geliştirme ve ortaklıkların öneminin altını çiziyor.

“Kimseyi geride bırakmama” ilkesinin altını çizen Karar, kayıt dışı çalışmayı insana yakışır ve kayıtlı işlere dönüştürmeyi, ekonomik kapsayıcılığı ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmeyi ve küresel düzeyde üçlü iş birliği ile sosyal adaleti güçlendirmeyi hedefliyor.

Karar; örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık gibi temel hakları, yanlış sınıflandırma ve iş hukuku ihlallerinin ele alınmasının önemini ve evrensel sosyal koruma ihtiyacını yeniden teyit ediyor. Cinsiyet eşitliği, adil geçiş ve insana yakışır ücretler ise ILO’nun 2024 Sosyal Adalet İlkeleri doğrultusunda yaklaşımın merkezinde yer alıyor.

Rakamlarla kayıt dışılık

Kayıt dışılık, insana yakışır işin geliştirilmesi, yoksulluğun azaltılması ve sosyal adaletin sağlanması önündeki en büyük yapısal engellerden biri olmaya devam ediyor. 2024 itibarıyla dünya genelinde her 10 çalışandan yaklaşık 6’sı, yani 2 milyardan fazla insan kayıt dışı istihdamda. Kayıt dışılık oranı 2004’teki %62 seviyesinden 2024’te %58’in altına düşmüş olsa da, kayıt dışı çalışanların mutlak sayısı artmaya devam ediyor.

Kayıt dışı ekonomi, dünya genelindeki işletmelerin de 10’da 8’ini oluşturuyor. Bu eğilimler, karşı karşıya olunan zorluğun büyüklüğünü ve acil harekete geçme gerekliliğini ortaya koyuyor.

Kayıtlılığa başarıyla geçiş için dört temel unsur

Uluslararası Çalışma Konferansı (ILC), kayıtlı istihdama geçişte başarılı olmak için dört temel unsur belirledi: iyi yönetişim ve düzenleme, etkili sosyal diyalog ve temsil, destekleyici bir ekonomik ortam ile daha iyi çalışma ve yaşam koşulları. Yeni teknolojiler ve dijital araçlar, iş kanunlarının daha iyi uygulanmasını ve tedarik zincirlerine entegrasyonu destekleyebilir.

Yeni teknolojiler ve dijital araçlar, işçilerin kayıt altına alınmasında ve tedarik zincirine entegrasyonunda önemli bir rol oynayabilir.

On yıllık ilerleme ve yenilenen kararlılık

Yeni Karar, 2015 yılında kabul edilen, kayıt dışı ekonomiden kayıtlı ekonomiye geçiş hakkındaki ILO 204 No’lu Tavsiye Kararının üzerinden geçen on yılın ardından alındı. Uluslararası Çalışma Konferansı (ILC), bu çerçevenin sürdürülebilir kalkınma, eşitlik ve herkes için insana yakışır iş hedeflerine ulaşmadaki merkezi rolünü kabul ederek küresel toplumun bu konudaki taahhüdünü yeniledi.

Geçiş sürecinin bütüncül, kapsayıcı ve sosyal diyalog temelli olması gerekiyor. Karar, ILO’yu küresel bir yol haritası geliştirmeye ve üye devletlerin ulusal stratejilerini hayata geçirmelerine destek olmaya çağırıyor.

Yenilikçi yaklaşımları belirlemek ve ILO kurucularının deneyimlerinin ve önceliklerinin çeşitliliğini sistematik hale getirmek amacıyla Kayıtlılık Eylem Programı (AP/F), tüm ILO Bölge Ofisleriyle birlikte en iyi uygulamaları ve yenilikçi yaklaşımları belgelemek ve bileşenleri öncelikler ve ihtiyaçlar üzerine tartışmalara dahil etmek için bölgesel girişimler yürütme konusunda mutabık kaldıı. 2024 yılı boyunca düzenlenen ve farklı bölgelerde kayıt dışılıktan kayıtlılığageçiş stratejilerinin ele alındığı ILO’nun Üçlü Bölgesel Bilgi Paylaşım Forumları, Kararın şekillenmesine katkı sağlamış ve bu sürece önemli bir girdi sundu.

2024 Aralık ayında İstanbul’da düzenlenen Avrupa ve Orta Asya Bölgesel Bilgi Paylaşım Forumu, kayıt dışılığın azaltılması için iyi uygulamaları ve çözümleri tartışmak üzere 10 ülkeden temsilcileri bir araya getirdi.

ILO Türkiye Direktörü: “Türkiye’nin çok yönlü işgücü piyasası farklı koşulları barındırıyor; bu çeşitlilik de buna uygun stratejiler gerektiriyor”

ILO Türkiye Direktörü Yasser Hassan “113. Uluslararası Çalışma Konferansı’nda kabul edilen Karar, İstanbul’da düzenlenen Bölgesel Bilgi Paylaşım Forumu’nda da açıkça duyduğumuz mesajı güçlendiriyor: Kayıt dışılığa tek tip bir çözüm yok,” dedi. “Türkiye’nin çeşitlilik gösteren işgücü piyasası, farklı koşulları barındırıyor ve bu çeşitlilik, aynı derecede farklı stratejiler gerektiriyor. Kayıtlılık çabaları, en kırılgan grupları önceliklendirmeli ve sosyal diyalog temelinde ilerlemelidir. Destekleyici teşviklerle etkin uyum önlemlerinin dengeli bir şekilde bir araya getirilmesi önemlidir. Karar’ın ulusal stratejilerle desteklenen küresel yol haritası çağrısı, kapsayıcı, adil ve sürdürülebilir kayıtlılık için bize zamanında bir çerçeve sunuyor.”

Koordineli çabaların önemi

113. Uluslararası Çalışma Konferansı, kayıt dışılıkla mücadelenin çalışma hayatında hakların güvence altına alınması, eşitsizliklerin azaltılması ve sosyal adaletin ilerletilmesi açısından hayati önem taşıdığını vurguladı. Konferans, kayıt dışı çalışanların kayıtlı ekonomiye entegrasyonu ve işletmelerin bu geçişi gerçekleştirmesine destek olunması için güçlü ve koordineli çabalar çağrısında bulundu.

2-13 Haziran 2025 tarihleri arasında Cenevre’de gerçekleştirilen Konferans ILO’nun 187 üye devletinden hükümet, işçi ve işveren temsilcilerinden oluşan 5.400’den fazla delegeyi bir araya getirdi.