Türkiye’de çalışma hayatının geleceği ve COVID-19 sonrası dönemde iş teftiş ve rehberliğin rolü

Yeni ILO raporu, değişen çalışma biçimleri ve buna bağlı olarak çalışma ortamı ile koşullarında ortaya çıkan riskler karşısında Türkiye’de iş teftiş sisteminin gelecekteki rolünü ele alıyor.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Türkiye Ofisi, “Türkiye’de Çalışma Hayatının Geleceği ve COVID-19 Sonrası Dönemde İş Teftişi ve Rehberliğin Rolü” başlıklı yeni bir rapor yayımladı. Rapor, teknolojik dönüşüm, uzaktan çalışma ve atipik istihdam biçimlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte çalışma hayatında yaşanan değişimleri ele almakta; bu dönüşümler karşısında iş teftiş sistemlerinin nasıl güçlendirilebileceğine ve geleceğe nasıl hazırlanabileceğine ilişkin politika önerileri sunuyor.

Bu süreç, çalışanlara ve işverenlere yeni fırsatlar sunarken aynı zamanda mevzuata uyum, iş sağlığı ve güvenliği, iş-yaşam dengesi ve çalışan haklarının korunması açısından yeni ve karmaşık zorlukları da beraberinde getiriyor. Rapor, iş teftişinin bu dönüşen yapı içinde denetim ve rehberlik işleviyle odaklanması gereken alanlara dikkat çekiyor.

Dönüşen çalışma hayatına dair kapsamlı analiz

Rapor, literatür araştırması, ulusal mevzuatın gözden geçirilmesi ve uluslararası uygulama örneklerinin yanı sıra, iş müfettişleri, sosyal taraflar ve özel sektör temsilcileriyle yapılan mülakatlar, odak grup toplantıları ve anketlerden elde edilen bulgulara dayanıyor. Bu kapsamda hem nitel hem de nicel veriler kullanılarak Türkiye’de çalışma hayatında ortaya çıkan yeni dinamikler analiz ediliyor.

Bulgular, iş teftişinin dijital araçların kullanımı ve sosyal diyalog ile desteklenerek çalışma hayatının geleceğinde insana yakışır işin sağlanmasında kritik bir rol oynadığını ortaya koyuyor.

Çalışmadan elde edilen temel bulgular:

1. Atipik çalışma biçimleri yeni zorluklar yaratıyor.
   Uzaktan çalışma, platform ekonomisi ve esnek istihdam modelleri, geleneksel iş hukuku ve iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarını zorlamakta; mevzuata uyum ve çalışan haklarının korunması açısından yeni riskler ortaya çıkarmaktadır.
2. Dijitalleşme hem fırsat hem risk barındırıyor.
   Büyük veri, yapay zeka ve dijital teftiş araçları, yerinde işyeri teftişlerini tamamlayarak iş teftişinin etkinliğini artırma potansiyeline sahipken; veri paylaşımı, şeffaflık ve mahremiyet konularında ilave çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
3. Platform çalışması özel bir odak alanı olarak öne çıkıyor.
   Platform ve uzaktan çalışma alanlarında rol ve sorumlulukların netleştirilmesi, teftiş süreçlerinin etkinliği ve çalışanların daha güçlü korunması açısından büyük önem taşımaktadır.
4. Uluslararası uygulamalar yol gösteriyor.
   Farklı ülkelerde geliştirilen veri temelli teftiş yaklaşımları, kurumlar arası iş birliği modelleri ve yenilikçi denetim yöntemleri önemli referanslar sunmaktadır.

Politika önerileri ve ileriye dönük adımlar

Raporda, Türkiye’de iş teftiş sisteminin güçlendirilmesi ve geleceğin çalışma hayatındaki rolü hakkında aşağıdaki öncelikli alanlarda politika önerileri sunuluyor:

• Atipik çalışma modellerindeki mevzuat belirsizliklerinin ele alınması
• Uzaktan/dijital teftiş uygulamalarına yönelik kapasitenin geliştirilmesi
• Çalışma hayatının geleceği bağlamında atipik çalışma, ortaya çıkan riskler ve teknoloji alanlarında iş müfettişlerinin yetkinliklerinin güçlendirilmesi
• Sosyal tarafların rolünün güçlendirilmesi
• Kurumlar arası iş birliğinin ve iletişimin artırılması
• Pandemi gibi olağanüstü durumlar için acil eylem planı geliştirilmesi

Rapor, Türkiye’de iş teftiş sisteminin geleceğin çalışma hayatına yönelik olarak güçlendirilmesi ve sürdürülebilir işyeri uyumunun sağlanabilmesi için kamu otoriteleri, sosyal taraflar ve diğer paydaşlar arasındaki iş birliğinin artırılması ile proaktif yaklaşımların güçlendirilmesinin kritik önem taşıdığını vurguluyor.

Proje Hakkında:

“İş Teftiş Rehberlik ve Sosyal Diyalog Yoluyla İşyeri Uyumunun Güçlendirilmesi” projesi Mart 2023’ten bu yana, uygulama ortağı Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ile faydalanıcı kurum olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı (RTB) iş birliğinde yürütülmektedir. Proje Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA-III) kapsamında finanse edilmektedir.

Türkiye'deki tüm kadın ve erkekler için daha insana yakışır bir çalışma ortamı sağlanmasına katkıda bulunma hedefiyle yola çıkan proje ile; işyeri uyumunu artırmak için, Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı ve sosyal tarafların kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi, rehberlik faaliyetlerinin güçlendirilmesi ve insana yakışır iş konusundaki farkındalığın artırılması için faaliyetler yürütülmektedir.