Phỏng vấn

Việt Nam có thể trở thành điển hình của công bằng xã hội

Bà Tomoko Nishimoto, Giám đốc ILO khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, chia sẻ một vài suy nghĩ sau chuyến thăm Việt Nam trong thời gian 20-24/04.

Tin | Ngày 09 tháng 5 năm 2016
Bà Tomoko Nishimoto, Giám đốc ILO khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, trả lời phỏng vấn báo chí.  © ILO/Duc

Đây là lần đầu tiên bà tới Việt Nam. Xin bà cho biết cảm nhận của mình về Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng?

Tôi đã được nghe rất nhiều về Việt Nam và Hà Nội từ trước khi đến đây. Có lẽ cụm từ chính xác nhất để miêu tả cảm nhận của tôi là "sôi động" và "tràn đầy hy vọng cho ngày mai tươi sáng". Có thể thấy rõ rằng ai cũng mong chờ đến giai đoạn phát triển sắp tới của đất nước. Đây là thông điệp rõ ràng nhất từ tất cả những người tôi gặp.

Trong chuyến gian thăm Việt Nam, bà đã gặp khá nhiều người, bao gồm lãnh đạo đối tác ba bên (Chính phủ, công đoàn và tổ chức của người sử dụng lao động), các nhà tài trợ và cộng đồng Liên Hợp Quốc (LHQ). Bà có thể cho biết những nhận định rút ra được sau những cuộc gặp gỡ này?

Đầu tiên, tôi rất ấn tượng với sự quyết tâm và nghiêm túc của các bên, không chỉ có phía Việt Nam - Chính phủ, đại diện người lao động và người sử dụng lao động - mà còn cả các đối tác phát triển - LHQ và các nhà tài trợ. Tất cả đều rất thành tâm mong cho Việt Nam có được bước phát triển tốt nhất và trăn trở về con đường sắp tới của Việt Nam.

Thứ hai là, sự nghiêm túc và quyết tâm đó song hành với những phân tích chính xác và hiểu rõ lý do tại sao Việt Nam đang ở giai đoạn phát triển hiện tại và những thách thức, cơ hội phía trước.

Tôi rất ngạc nhiên trước chiều sâu của các cuộc hội đàm với đại diện ba bên, các nhà tài trợ và cơ quan LHQ trong lần đầu tiên tôi tới Việt Nam. Thông thường, trong những lần tiếp xúc đầu tiên hoặc gặp xã giao, nội dung chủ yếu sẽ chỉ là việc trao đổi những cụm từ ngoại giao và "cám ơn", thường không đi sâu bàn luận những nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, mặc dù một số cuộc gặp chỉ kéo dài 30 phút, nhưng chúng đã đi vào chiều sâu. Và chính những đối tác là người dẫn dắt, đưa câu chuyện tới chiều sâu đó, và họ thể hiện sự hiểu biết và cam kết cao. Điều đó đã gây ấn tượng rất mạnh với tôi.

Thứ ba là, các cuộc hội đàm đều rất ấm áp và gần gũi, cho thấy cách tiếp cận mềm mỏng tới các vấn đề.

Sự kết hợp của ba yếu tố trên ở các cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với các đối tác đã cho tôi hy vọng lớn rằng Việt Nam sẽ thành công dù phía trước là thách thức nào đi chăng nữa.

Cuộc gặp mặt nào để lại ấn tượng nhiều nhất cho bà?

Với tôi, tất cả đều đáng nhớ theo cách riêng. Cả ba yếu tố tôi nói trên đều xuất hiện trong mọi cuộc gặp, thậm chí là cả với các lãnh đạo Bộ Ngoại giao. Họ đưa cuộc thảo luận vượt xa qua ngưỡng xã giao thông thường.

Tuy nhiên, để lại ấn tượng mạnh nhất vẫn là cuộc gặp với Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐTBXH) vì họ là đối tác chính của ILO. Mặc dù Bộ trưởng Đào Ngọc Dung mới chỉ nhậm chức một tuần trước, Bộ trưởng đã dành thời gian cho cuộc gặp này. Bộ trưởng thể hiện tầm hiểu biết sâu sắc về vấn đề chính sách trong phạm vi trách nhiệm của mình, dẫn dắt buổi trao đổi với ba đặc điểm như trên - nghiêm túc, có những phân tích sắc sảo và thiện chí. Có thể thấy rõ Bộ trưởng là người lãnh đạo xuất sắc, sẽ dẫn dắt Bộ LĐTBXH tới bước phát triển trong tương lai.

Một trải nghiệm đặc biệt khác là với các nhà báo tham dự Giải thưởng Báo chí về Lao động và Việc làm lần thứ ba. Tôi không có nhiều thời gian tiếp xúc với họ nhưng cách các nhà báo trẻ đối mặt với các vấn đề về lao động việc làm, thực hành quyền tự do ngôn luận và thể hiện quan điểm về những chủ đề gai góc trong lĩnh vực lao động là điều đáng mừng. Tôi cảm thấy sự hiện diện của ILO và các Đại sứ tại buổi lễ trao giải giúp các nhà báo hiểu rằng các tác phẩm của họ sẽ nhận sự chú ý từ quốc tế khi Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, cũng như hiểu về tầm quan trọng của các tác phẩm báo chí trong đóng góp vào quyền con người, công bằng xã hội và đem lại sự phát triển lấy con người làm trọng tâm.

"Thứ nhất, đảm bảo sự đồng bộ về chính sách là điều hết sức quan trọng ở giai đoạn này."


Khi trở lại Việt Nam lần sau, tôi mong sẽ được giao lưu thêm nhiều hơn cùng các bạn trẻ. Trong công việc trước đây của tôi tại UNICEF và Chương trình Môi trường LHQ, tôi nhận thấy điểm thú vị nhất khi làm việc cũng trẻ em và thanh niên là sự thẳng thắng và tư duy luôn hướng về tương lai của thế hệ trẻ. Chẳng hạn, điều này có thể thấy rõ tại các thảo luận về biến đổi khí hậu. Các bạn trẻ nói về biến đổi khí hậu trong khoảng thời gian 50 đến 100 năm tới. Họ nói với tôi rằng: " Trong 50 năm nữa cô cũng không còn ở đây. Chúng ta đang nói về tương lai của chúng cháu. Đó là lý do vì sao chúng cháu phải là người chủ động trong quá trình này.” Tôi nghĩ rằng việc để thế hệ trẻ tham gia vào những hoạt động của chúng ta trong lĩnh vực lao động việc làm là hết sức quan trọng.

Với tư cách là Giám đốc khu vực, bà quản lý hoạt động của ILO tại 37 quốc gia thành viên khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Bà có nhận thấy điều gì đặc biệt trong quan hệ hợp tác của ILO Việt Nam so với các nước khác trong khu vực?

Một điều đáng chú ý mà tôi hy vọng là mình đúng, là thái độ tích cực và mang tính xây dựng của Chính phủ và các đối tác xã hội trong việc phê chuẩn các công ước của ILO. Châu Á có tỷ lệ trung bình về phê chuẩn các công ước ở mức thấp nhất so với các khu vực khác. Thậm chí, châu Phi còn khá hơn chúng ta. Tại mọi nơi tôi đến, câu chuyện về phê chuẩn công ước và những lợi ích được nhắc đến thường xuyên. Tuy nhiên, các đối tác thường kết thúc câu chuyện với nhiều lý do vì sao họ không thể phê chuẩn. Thế nhưng ở Việt Nam, đối tác của ILO lại nói rằng "Chúng tôi muốn làm điều đó" hay "Chúng tôi biết rằng cần phải làm vậy". Họ đưa ra cam kết rõ ràng tôn trọng Tuyên bố năm 1998 của ILO về các nguyên tắc và quyền cơ bản trong lao động, và tiếp cận các tiêu chuẩn lao động quốc tế theo hướng tích cực và mang tính xây dựng hơn so với những nơi khác.

Có lẽ do liên quan tới một phần của lịch sử đất nước, đối tác ba bên hiểu rõ rằng các công ước và xây dựng năng lực sẽ đóng góp như thế nào cho sự phát triển của quốc gia, khi Việt Nam ngày càng hội nhập quốc tế sâu rộng. Theo hướng đi này, Việt Nam có thể tự hào về xã hội tự do và toàn diện, nơi con người được hưởng lợi từ phát triển bền vững.

Chúng ta biết đây là bước tiến lớn cho Việt Nam. Tôi hy vọng rằng quyết tâm đó sẽ sớm trở thành hiện thực. ILO sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam trong hành trình công nghiệp hóa và thay đổi quan hệ lao động vì phát triển bền vững.

Việt Nam là một trong những quốc gia mà ILO nhìn nhận là một điển hình tốt để làm tấm gương sáng. Việt Nam có thể tạo ra một thông điệp mạnh mẽ về một quốc gia sẽ như thế nào khi có được công bằng xã hội làm cốt lõi của sự phát triển.

Sau 30 năm thành công của quá trình Đổi Mới, Việt Nam đang bước vào thời kỳ phát triển mới cùng TPP và các hiệp định thương mại tự do khác. Bà có thể cho biết đâu là vấn đề chính sách quan trọng cần giải quyết nếu Việt Nam muốn hưởng lợi đầy đủ từ hội nhập quốc tế và tránh "bẫy thu nhập trung bình"?

Có 3 điểm căn bản.

Đầu tiên, đảm bảo sự đồng bộ về chính sách là điều hết sức quan trọng ở giai đoạn này. Mỗi bộ ngành đều đang nỗ lực hết sức trong lĩnh vực của họ, nhưng điều mấu chốt là cần phải có một cơ chế nội bộ đảm bảo các chính sách đưa ra phải đồng bộ. Một điều không kém phần quan trọng là thứ tự can thiệp chính sách – việc quyết định chính sách nào thực thi trước có thể tạo ra sự khác biệt lớn.

Điểm thứ hai là tốc độ thay đổi. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ở thế kỷ 21, mọi thứ đều chuyển động rất nhanh. Điều này có nghĩa là các quy tắc và quy định hiện hành sẽ sớm trở nên lạc hậu. Ví dụ như, nếu một chính sách mất đến 6 năm để được thông qua thì đến lúc đưa vào thực tế, nó đã trở thành lỗi thời. Vì vậy, việc các đối tác của ILO rà soát, thẩm định và thông qua chính sách với tiến độ hợp lý là rất cần thiết.

Điểm cuối cùng là học tập kinh nghiệm từ các nước khác sẽ giúp Việt Nam đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng. Bạn cần phải phân tích một cách khôn ngoan những bài học đó và có khả năng chuyển những kết quả phân tích thành ngôn ngữ dễ hiểu đối với các chính trị gia.

Năm nay ILO sẽ cùng các đối tác ba bên xây dựng Chương trình hợp tác quốc gia về việc làm bền vững 2017-2021 phù hợp với Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam và các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs). Đây là cơ hội tạo nên một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, với lộ trình can thiệp chính sách đúng đắn, và xây dựng cũng như thực hiện chính sách dựa trên bằng chứng.

ILO là tổ chức LHQ thứ tư mà bà từng làm việc và đồng thời là một thành viên tích cực của gia đình Một LHQ. Bà có thông điệp gì dành cho Một LHQ tại Việt Nam?

Ở thời điểm Việt Nam đang cần các chính sách đồng bộ và hiệu quả để đưa đất nước bước sang một thời kỳ mới, LHQ phải cùng nhau đưa ra thêm những tư vấn về chính sách. LHQ không nên làm công việc của Chính phủ, mà nên tập trung tạo ra môi trường khuyến khích tư vấn chính sách nhằm giúp Chính phủ tăng cường năng lực để thực hiện điều đó.

ILO đang ở một vị thế thuận lợi vì chúng ta là một tổ chức chuyên môn. Chúng ta có các công ước, có cơ chế bao bên đặc biệt và có hệ thống giám sát. ILO đã và đang sử dụng những lợi thế đó hết mức có thể nhằm thực hiện sứ mệnh của mình. Trong tình hình hiện tại, những yếu tố này còn quan trọng hơn bao giờ hết.

Vì vậy, tôi hi vọng rằng LHQ tại các quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, sẽ hỗ trợ tư vấn giúp cho đất nước giải quyết các vấn đề tôi đề cập tới ở trên – tính đồng bộ, thứ tự ưu tiên, tốc độ và đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng. Đã đến lúc LHQ cần sát cánh với Chính phủ Việt Nam và các đối tác xã hôi, để họ có thể tự đi con đường của mình. Điều quan trọng là chất lượng và chiều sâu của những lời khuyên được đưa ra. Nó có thể tốn kém rất ít về kinh tể nhưng đem lại tầm ảnh hưởng to lớn. Chúng ta phải tiếp tục tự thúc đẩy bản thân để tận dụng tối đa chuyên môn của chúng ta với nguồn lực hạn chế.

Bên cạnh các ngoại lực là TPP và các hiệp định thương mại tự do khác, chúng ta không nên bỏ quên các SDGs. Chúng là công cụ mạnh mẽ. Ta cần phải hiểu rõ Việt Nam muốn đạt được các SDGs như thế nào. Khi chúng ta có thể gắn kết hiệu quả các hỗ trợ của chúng ta với động lực của SDGs, đó là lúc chúng ta có thể tối đa hóa các kết quả đạt được.