Nieuwe publicatie

IAO rapport: Europese middenklasse krimpt

Een nieuwe publicatie pleit voor beleidsmaatregelen die een halt toeroepen aan de erosie van de middenklasse in de Europese Unie.

Persbericht | 23 november 2016
GENEVE/BRUSSEL (IAO Nieuws) – De middenklasse in Europa is tussen 2004 en 2011 met 2.3% gekrompen, en neemt sindsdien verder af, zo blijkt uit een nieuwe vergelijkende studie van de IAO.

Het rapport “Europe’s Disappearing Middle Class? Evidence from the World of Work”, gepubliceerd door de IAO en Edward Elgar Publishing in het kader van een project dat werd gefinancierd door de Europese Commissie, wijst op een nog sterkere afname van het aantal personen dat tot de middenklasse behoort in landen zoals Duitsland en Griekenland.

Tussen de 23 en 40% van de gezinnen in de Europese Unie behoren tot de midden-middenklasse, waarvan het inkomen schommelt tussen 80 en 120% van het mediane inkomen.

Denemarken en Zweden hebben de grootste middenklasse (respectievelijk 40 en 39%), terwijl Letland (23%) en Litouwen (24%) de kleinste middenklasse hebben.

“In landen met een sterkere middenklasse zien we een toename van het aantal gezinnen met twee inkomens” verklaart Daniel Vaughan-Whitehead, co-auteur en redacteur van het rapport.

Zo is de snelle aangroei van de middenklasse in Spanje sinds de jaren ’80 grotendeels te wijten aan de spectaculaire stijging van de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen.

“Dit betekent ook dat één inkomen vaak niet langer volstaat om tot de middenklasse te blijven behoren. Beroepen die traditioneel met de middenklasse worden geassocieerd, en vaak gedomineerd worden door vrouwen, zoals bijvoorbeeld leerkracht, worden niet langer systematisch uitgeoefend door de groep met een gemiddeld inkomen,” aldus Vaughan-Whitehead.

Shift naar lagere inkomensgroepen

Het mediane inkomen is gedaald tijdens de economische en financiële crisis, zeker tussen 2008 en 2011.

De erosie van de middenklasse was al voor de crisis in een aantal landen zichtbaar, met name in Duitsland (min 3% per jaar), maar ook in Luxemburg, Nederland, Griekenland, het Verenigd Koninkrijk en zelfs Denemarken. Werknemers in deze landen gingen ook vaker deel uitmaken van lagere inkomensgroepen.

In landen als Griekenland, Spanje, Estland, Cyprus en Portugal is de middenklasse getroffen door de gevolgen van de crisis op de arbeidsmarkt. Terwijl in Spanje de middenklasse aangroeide voor de crisis, kromp ze sinds het begin van de crisis. De groei van de middenklasse is in de meeste Centraal- en Oost-Europese landen stilgevallen door de crisis.

Doelgerichte beleidsmaatregelen zijn nodig

De erosie van de middenklasse is het gevolg van een complex samenspel van factoren, die afhangen van de nationale context. In een aantal landen hebben lagere lonen en een verminderde werkgelegenheid in de publieke sector geleid tot een krimpende middenklasse. In andere landen was de emigratie van verschillende categorieën van werknemers en beroepen een belangrijke factor.

De verminderde jobkwaliteit en de lagere lonen zijn eveneens beslissende factoren. Ook de toenemende verzwakking van een aantal mechanismen voor collectieve onderhandelingen speelde een cruciale rol. Ondanks de crisis zijn bepaalde landen er in geslaagd om een stabiele middenklasse te behouden. Dit was zo voor België, Frankrijk, Nederland en Zweden, landen met robuuste industriële relaties.

Het boek bevat hoofdstukken over 15 EU-landen: België, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Portugal, Spanje, Zweden, de Baltische staten, Nederland en het Verenigd Koninkrijk.

“De erosie van de middenklasse baart zorgen, temeer omdat jongeren hiervan het grootste slachtoffer zijn, en er zo een inkomenskloof tussen generaties ontstaat. We hebben beleidsacties nodig die de toenemende ongelijkheid en progressieve erosie van de middenklasse een halt toeroepen. Dit zou niet enkel onze levensstandaard verhogen, maar ook economische groei bevorderen” besluit Heinz Koller, IAO-Directeur voor Europa en Centraal-Azië.