Türkiye'de Çocuk İşçiliği ile Mücadelede Yeni Bir Adım:
"Çocuk İşçiliğinin En Kötü Biçimlerinin Ortadan Kaldırılması Projesi"

Çocuk işçiliği, özellikle de en kötü biçimlerde çalışan çocukların durumu, değişim sürecinde bulunan Türkiye'nin çözüm bulması gereken sorunlardan biridir. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO), 182 Sayılı Sözleşmesi en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliğinin 18 yaş altındaki tüm çocuklar için yasaklanması ve ortadan kaldırılmasına yönelik ivedi ve etkin önlemlerin alınmasına ilişkin acil eylemde bulunulmasını gerektirmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti bu Sözleşmeyi 2001 yılında kabul etmiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB), işçi ve işveren örgütleri ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği içerisinde; eldeki verilerin ve ülkedeki engin saha deneyiminin sonuçlarını değerlendirerek Türkiye'de 3 çeşit en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliği türüne rastlandığını belirlemiştir. Bunlar; mevsimsel tarım işlerindeki, küçük ve orta boy işletmelerde (KOBİ) tehlikeli koşullardaki ve son olarak sokaklardaki çocuk işçiliğidir.

2002 yılında ÇSGB Çalışma Genel Müdürlüğü Çalışan Çocuklar Bölümü, çocuk işçiliğinin belirli bir süre içinde yok edilmesini amaçlayan bir politika ve program geliştirmiştir. "Zamana Bağlı Politika ve Program Çerçevesi" adı verilen bu programın stratejik hedefi, en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliğine ve özellikle kız çocukların durumuna önem vererek çocuk işçiliğinin 10 yıl içinde tamamiyle yok edilmesidir.  

ÇSGB Çalışma Genel Müdürlüğü Çalışan Çocuklar Bölümü'nün yararlanıcı kuruluş olduğu "Türkiye'de Çocuk İşçiliğinin En Kötü Biçimlerinin Ortadan Kaldırılması Projesi", Avrupa Birliği tarafından finanse edilmekte ve ILO Türkiye Temsilciliği'nin teknik desteğiyle yürütülmektedir. 26 Kasım 2005 tarihinde sözleşmesi imzalanan bu projenin bütçesi 5.3 milyon Avro'dur. Toplam iki yıl sürecek olan proje, seçilen şu 7 pilot ilde  uygulanmaktadır: Ordu, Sinop, Van, Elazığ, Erzurum, Kastamonu ve Çankırı'dır.
Projenin uygulandığı 7 ilde, "İl Proje Koordinasyon Ofisleri" (İPKO) tarafından, Ocak 2007 sonu itibariyle toplam 3083 çalışan çocuğa ulaşılmış olup, proje ofislerine devam edebilen 2704'üne çeşitli eğitim, rehabilitasyon ve yardım hizmetleri sunulmaktadır.

Eğitim masraflarına destek olmak amacıyla İPKO'ya kayıtlı çocuklara önlük, çanta, kırtasiye malzemeleri gibi birçok okul eşyası yardımı yapılmıştır. Aynı zamanda çocukların kişisel bakımları için gerekli malzemeler de proje ofisleri tarafından sağlanmıştır. Ayrıca İPKO'larda eğitim amaçlı verilen takviye kurslarla, bu çocukların hem derslerindeki eksiklerini giderecek hem de sosyal, kültürel yönlerini geliştirecek aktiviteler gerçekleştirilmektedir. 
Bunun yanısıra, tespit edilip eğitime kazandırılan çocukların okula devamı ve başarısını takip etmek üzere seçilmiş okullarda "Okul-tabanlı izleme sistemi" kurulmuştur.

Çocuk İşçiliği sorununun tek bir kurum tarafından yürütülen çalışmalar ve gayretlerle çözülemeyeceğinin bilincinde olmak gereklidir. Bu sorun için bütün resmi makamlar, STK'lar, üniversiteler bir araya gelmeli; işbirliği içinde kendi paylarına düşen görevleri yerine getirmelidir. Çocuk işçiliğiyle mücadele ancak bu kurumların ortak hareket etmesiyle ortadan kaldırılabilir. Bu amaçla, illerde valilerin başkanlıklarında kamu kurum ve kuruluşları ile STK'ların katılımıyla "İl Eylem Komiteleri" (İEK) kurulmuştur.

Proje Kapsamında Planlanan ve Uygulamaya Başlanan Faaliyetlere Kısa Bir Bakış:

• Seçilen illerde kötü koşullarda çalışan çocukların çalışma koşullarının saptanması amacıyla toplam 7 il, 94 ilçe, 103 belde ve 330 köyde toplam 99.356 hane taranarak alan araştırması yürütülmüştür;
• 7 ilde "İl Proje Koordinasyon Ofisleri"(İPKO) kurulup, çalışır hale getirilmiştir;
• Seçilen illerde valilerin başkanlığında çocuk işçiliğini önlemek üzere "İl Eylem Komiteleri" (İEK) kurulmuştur. Komite toplantıları düzenli olarak gerçekleştirilmektedir;  
• Proje başlangıcında saptanan; hedef grupta yer alan en az 1500 çalışan veya çalışma riski taşıyan çocuğun eğitimlerine destek verilmesi ve 200 aileye mesleki eğitim verilerek iş bulma imkânı sağlanmasına yönelik sayısal hedef, proje uygulamasının birinci yılı sonunda 3083 çocuğa ulaşılarak aşılmıştır;
• Çalışan çocukların tespiti, izlenmesi ve yönlendirilmesi amacıyla seçilen illerde "Çocuk İşçiliği İzleme Sistemi" faaliyete geçirilmiştir;
• Ailelerin iş imkânlarına ulaşımları ve  sosyal güvenlik sistemine girişlerinin sağlanması; ulusal ve yerel düzeyde duyarlılık yaratma, sahiplenme ve ilgili taraflar arasında sosyal diyalogun geliştirilmesi desteklenmektedir.

Proje Başlangıcından İtibaren Proje Ofisleri Tarafından Tespit Edilen ve Projeden Faydalanan Çocuk Sayısı

Tespit Edilen Çocuklardan Proje Tarafından Okula Kaydedilen ve Yönlendirilen Çocuk Sayısı