Suriye Mülteci Krizi Karşısında ILO'nun Çalışmaları

Arka Plan

Suriye mülteci krizi, modern zamanların en geniş ölçekli, uzun süren ve karmaşık insani krizlerinden biri olarak sürmektedir. Bu çatışmanın etkileri giderek artan biçimde ekonomik ve sosyal alanlara uzanmakta, Suriye krizi başlamadan önce de zorlu sosyoekonomik koşullarla karşı karşıya bulunan ev sahibi ülkelerde ekonomik faaliyetlere sekte vurmakta, gelir kayıplarına neden olmakta ve kaliteli kamu hizmetlerine erişimi güçleştirmektedir. Suriye Mülteci Krizi, yol açtığı misli görülmemiş nüfus hareketi nedeniyle uluslararası ilgi odağındadır. Mülteci alan ülkeler durumla baş etmede ve ev sahibi toplulukları desteklemede önemli güçlüklerle karşılaşmaktadır. İnsani ihtiyaçların karşılanmasına yönelik yardımlar ön planda olmakla birlikte, geçim desteği giderek odaklanma noktası olmaya başlamıştır. Bu bağlamda ILO, eşgüdümü BM kuruluşları ve kalkınma ortakları tarafından sağlanan Bölgesel Mülteci ve Dayanıklılık Planı (3RP) çerçevesindeki yardımların geçim kümesinde önemli bir rol oynamaktadır. ILO Türkiye Ofisi bu amaçla BM ölçeğindeki öneriye (özellikle geçim, korunma ve eğitim konularında) ILO olarak katkı sağlama çabalarını yoğunlaştırmıştır. ILO ayrıca çocuk işçiliği, kadının güçlendirilmesi vb. başlıklarını da içeren sosyal entegrasyon ve kapsama konularındaki çalışmalarını artırmaktadır.

ILO Türkiye Ofisi çalışmalarını merkezi ve yerel düzeylerde olmak üzere çeşitli kamu kurumlarıyla yakın eşgüdüm ve işbirliği içinde yürütmektedir. Bu çerçevedeki başlıca kurumlar şunlardır: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü, Türkiye İş Kurumu, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, Milli Eğitim Bakanlığı, Yaşam Boyu Öğrenim Genel Müdürlüğü, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi (GAP BKİ), Gaziantep ve Şanlıurfa Esnaf ve Sanatkâr Odaları, Harran Kaymakamlığı, işgücü piyasasında Suriyeli mültecilerle ilgilenen yerel yönetimler. 

ILO Türkiye Ofisi 2015 yılında, ülkedeki ofis açısından en önemli gündem maddelerinden biri haline gelen Suriyeli mülteci kriziyle ilgili olarak kapsamlı bir strateji ve kapsayıcı bir karşılık geliştirmiştir. ILO’nun stratejisi üç ayağa oturmaktadır:
  • Suriyeli mültecilerin ve Türkiye’deki ev sahibi toplulukların insana yakışır işlere erişimlerini kolaylaştırmak üzere vasıflı, yeterlilik sahibi ve üretken işgücünün artırılması;
  • Suriyeli mülteciler ve Türkiye’deki ev sahibi topluluklar için yeni işler ve girişimcilik fırsatları yaratılmasına yönelik olarak belirli sektörlerde ve coğrafi mekânlarda iş geliştirme ve ekonomik büyüme açısından elverişli ortamlar yaratılmasının desteklenmesi;
  • Türkiye’nin kapsayıcı kalkınma stratejileri uygulamasına yardım amacıyla işgücü piyasası yönetişim kurum ve mekanizmalarının güçlendirilmesine destek sağlanması.
Bu strateji kapsamında ILO tarafından uygulanan projeler şunlardır:

‘Türkiye’de Suriyeli Akınına ILO’nun Yanıtı’ Projesi

Süre: 1 Haziran 2015 - 31 Temmuz 2016
Finansman: ILO Temel Gönüllü Finansman (RBSA)
Hedef İller: Şanlıurfa, Gaziantep, Kilis, Ankara

Hedefler

Projenin hedefleri şunlardır:
  1. Türkiye’de mülteci krizine yönelik ulusal ve yerel kapasitenin güçlendirilmesi.
  2. Suriye mülteci krizine ve krizin işgücü piyasası ve çocuk işçiliği üzerine etkileriyle ilgili bilgi tabanının geliştirilmesi.
  3. Suriyeli mültecilerle ev sahibi toplulukların işgücü piyasasına entegrasyonunun geliştirilmesi.
  4. Mülteciler, ev sahibi topluluklar ve paydaşlar arasında yeni yasal düzenlemeler ve düzenlemelerin işgücü piyasasında uygulamasına yönelik farkındalık yaratılması.

Gerçekleştirilenler

Hedefler itibarıyla gerçekleştirilenler şunlardır:

İlk hedefle ilgili olarak,
  • Suriye kriziyle ilgili çalışmalar yapan merkezi ve yerel düzeylerdeki kurumların kapasitesinin gelişmesine katkı sağlamak amacıyla ihtiyaç analizi yapıldı; kamu kurumlarının üst düzey temsilcileriyle birlikte Ankara, Gaziantep, Şanlıurfa ve Kilis illerindeki görevlileri kapsayan araştırmalar gerçekleştirildi.
  • Gaziantep’te yerel yetkililerin katılımıyla bölgesel yönlendirme kurulu toplantısı gerçekleştirildi. “Türkiye’deki Suriyelilerin İşgücü Piyasası Etkileri ve İstihdam Edilebilirlikleri” etkinliği ILO tarafından Ankara’da düzenlendi.Etkinlikte,merkezi ve yerel paydaşlar, elçilikler, üniversiteler ve ilgilisivil toplum kuruluşarıyla gerçekleştirilen dört ILO alan araştırmasının ön bulguları paylaşıldı.
  • Suriyeli işçilerin ve işverenlerin işgücü piyasasında karşılaştıkları sorunların belirlenmesi amacıyla Ankara’da “Suriyeli İşçilerin, İşverenlerin ve Girişimcilerin İşgücü Piyasasında Karşılaştıkları Sorunlar ve Çözüm Önerileri” çalıştayı gerçekleştirildi.
  • Görüş ve deneyim alışverişinde bulunmak, Suriye mülteci krizinin işgücü piyasasında yarattığı etkilere yanıt verecek sürdürülebilir politikalar ve programlar geliştirmek amacıyla Türkiye, Lübnan, Ürdün, Irak ve Mısır’dan üst düzey temsilcilerin katılımıyla Temmuz 2015’te İstanbul’da bölgesel diyalog toplantısı düzenlendi..

İkinci hedef doğrultusunda

  • Sokaklarda çalışan çocukların ve ailelerinin demografik ve sosyoekonomik durumlarını, çalışma ve yaşam koşullarını ve sorunlarını belirlemek üzere Ankara’da sokaklarda çalışan Suriyeli çocuklarla yönelik Hacettepe Üniversitesi Çocuk Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi ve Aile ve Sosyal Politikalar Ankara İl Müdürlüğü (ASPİM) ile birlikte bir durum analizi çalışması gerçekleştirildi.
  • Bu alan araştırması kapsamında, ILO Türkiye Ofisi ve ASPİM Ankara İl Eylem Planını son haline getirmek amacıyla Ankara Sokaklarında Çalışan Çocuklar İl Eylem Planına yönelik iki çalıştay gerçekleştirdi.
  • “Şanlıurfa’da İşçi ve İşverenlerin Suriyelilerin İstihdamına Bakışı” başlıklı alan araştırması, Türk işverenlerin Suriyelilerin işgücü piyasasına katılımlarına yönelik tutumlarını ortaya koymak, istihdam olasılıklarını araştırmak ve Şanlıurfa’daki Suriyeli topluluğa politika tavsiyelerinde bulunmak amacıyla ILO Türkiye Ofisi, Harran Üniversitesi ve Karacadağ Kalkınma Ajansı tarafından birlikte yürütüldü.

Üçüncü hedef kapsamında

  • Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin ekonomik ve toplumsal yaşama uyumunun ve işgücü piyasasına erişimin kolaylaştırılması amacıyla Gaziantep-Nizip kamplarında mesleki eğitime yönelik bir model geliştirildi..
  • İhtiyaçları, fırsatları ve güçlükleri dikkate alarak uygun mesleki eğitim modellerinin belirlenmesi amacıyla Şanlıurfa kent merkezi ve mülteci kamplarında Suriyelilere ve yerel halktan kişilere sunulacak mesleki eğitim programlarıyla ilgili bir değerlendirme raporu hazırlandı. Gaziantep ve Şanlıurfa’daki mesleki eğitim programlarından toplam 277 Suriyeli ve yerel halk yararlanmış olup,, bu kişilere iş bulmalarında kolaylık sağlayacak sertifikaları verilmiştir.
  • ÇATOM’larda yürütülen mesleki eğitim, temel beceri ve Türkçe dil eğitimleri de ‘Suriyeli Mültecilerin ve Ev Sahibi Toplulukların Geçim Koşullarını İyileştirme ve İnsana Yakışır İş Fırsatlarını Artırma’ projesiyle işbirliği halinde yürütülmüştür.

Dördüncü hedefle ilgili olarak

  • ÇSGB ile yakın işbirliği içinde, işveren kuruluşları, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşlarıve Suriyelilere yönelik olarak geçici koruma altındaki Suriyelilerin çalışma izinleriyle ilgili Yönetmelik hakkında bilgilendirici toplantılar gerçekleştirildi.
  • Pozitif ve ayrımcılık karşıtı dil kullanımının önemi konusunda farkındalık geliştirmek amacıyla yerel medya temsilcileriyle yerel ölçekte seminerler gerçekleştirildi.
  • Çalışma izni yönetmeliğini hayata geçirmek ve Suriyelilerin, ev sahibi toplulukların, işverenlerin ve paydaşların farkındalığını artırmak amacıyla bir iletişim stratejisi geliştirildi.
  • Suriyeli ve Türk işverenleri bilgilendirmek; kayıtlı istihdam, çalışma izinleri ve başvuru süreçleri gibi konuların önemine ilişkin farkındalıklarını artırmak amacıyla “Geçici Koruma Altındaki Suriyeliler” ve “Yabancılar için Çalışma İzinleri” kitapçıkları Türkçe ve Arapça olmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile birlikte hazırlandı ve ILO Türkiye Ofisi tarafından basımı gerçekleştiridi..

‘Suriyeli Mültecilerin ve Ev Sahibi Toplulukların Geçim Koşullarını İyileştirme ve İnsana Yakışır İş Fırsatlarını Artırma’ Projesi


Süre: 30 Eylül 2015 - 30 Eylül 2016
Finansman: ABD Nüfus, Mülteciler ve Göç Bürosu (PRM)
Hedef İller: Şanlıurfa, Kilis, Ankara

Hedefler

Projenin hedefleri şunlardır:
  1. Suriyeli mülteciler ve ev sahibi toplulukların işgücü piyasasında karşılaştıkları sorunların daha iyi çözülmesi için yerel düzeydeki ilgili kamu kurumlarının kurumsal ve teknik kapasitesinin geliştirilmesi.
  2. Suriyeli mülteciler ve ev sahibi toplulukların istihdam edilebilirliklerinin beceri geliştirme ve mesleki eğitimler yoluyla artırılması.
  3. Hedef illerdeki Suriyelilerin ve ev sahibi toplulukların işgücü piyasasındaki durumlara, fırsatlara ve alınan yasal önlemlere ilişkin farkındalıklarının artırılması.

Gerçekleştirilenler

Hedefler itibarıyla gerçekleştirilenler şunlardır:

İlk hedefle ilgili olarak,
- Suriyelilerin mesleki eğitimi ve istihdamı alanında çalışan paydaşların katılımıyla merkezi ve yerel düzeylerde yönlendirme kurulu toplantıları yapıldı.
- İl istihdam ve Mesleki Eğitim Kurulu (İİMEK) toplantıları Şanlıurfa ve Kilis’te Suriyelilerin ve ev sahibi toplulukların işgücü piyasası sorunları özel gündemiyle gerçekleştirildi.

İkinci hedef doğrultusunda,
- Şanlıurfa ve Kilis’te yerel işgücü piyasası ihtiyaçları öncelikli alanların doğrulanması amacıyla belirlenmiştir. Yerel işgücü piyasalarına ilişkin görüş ve verilerin toplanması için ilgili yerel paydaşlarla danışma toplantıları yapılmıştır.
- Suriyelilerin mesleki becerilerini, dile hâkimiyetlerini ve eğitim ihtiyaçlarını haritalamak üzere Şanlıurfa ve Kilis’teki geçici barınma merkezlerinde bir araştırma gerçekleştirildi.
- Gerçekleştirilen alan araştırmalarından elde edilen bulgular temelinde verilecek mesleki, teknik ve beceri eğitimlerindeki öncelikler belirlendi ve Suriyeli mültecilerle ev sahibi toplulukların istihdam edilebilirliklerini artırma amacıyla geçici barınma merkezi içi ve dışı ortamlarda eğitimler verildi.
- Mesleki, temel beceri, Türkçe ve girişimcilik eğitimlerinden yaklaşık 1500 Suriyeli ve yerel halktan kişi yararlanmış, bu kişilere iş bulmalarında kolaylık sağlayacak sertifikaları verilmiştir.

Üçüncü hedefe yönelik,
- ÇSGB ile yakın işbirliği içinde, işveren kuruluşları, kamu kurumları, HDK’lar ve Suriyelilere yönelik olarak geçici koruma altındaki Suriyelilerin çalışma izinleriyle ilgili Yönetmelik hakkında bilgilendirici toplantılar gerçekleştirildi.
- Pozitif ve ayrımcılık karşıtı dil kullanımının önemi konusunda farkındalık geliştirmek amacıyla yerel medya temsilcileriyle yerel ölçekte seminerler gerçekleştirildi.
- Suriyeliler ve ev sahibi toplulukların geçim koşullarının ve insana yakışır iş fırsatlarının iyileştirilmesine yönelik olarak Eylül 2016’da bir ulusal konferans gerçekleştirildi.

‘Türkiye’de Suriyeli Mültecilerin ve Ev Sahibi Toplulukların İşgücü Piyasasına Katılımının Geliştirilmesi” Projesi

Süre: 30 Eylül 2016 - 29 Eylül 2017
Finansman: ABD Nüfus, Mülteciler ve Göç Bürosu (PRM)
Hedef İller: Gaziantep, Şanlıurfa, Adana, Mersin, Hatay

Projenin amacı, Türkiye’de yaşayan Suriyeli mültecilerin % 50’sine ev sahipliği yapan Şanlıurfa, Gaziantep, Hatay, Adana ve Mersin’de istihdam edilebilirliği iyileştirmek ve insana yaraşır iş fırsatlarını geliştirmek suretiyle Suriyeli mültecilerin ve ev sahibi toplulukların geçim kaynaklarına katkıda bulunmaktadır.


Projenin hedefleri şunlardır:

  1. Suriyeli mülteciler ve ev sahibi topluluk üyelerine kaliteli istihdam hizmetleri verilmesi için kurumsal ve teknik kapasitenin yerel ve ulusal düzeylerde geliştirilmesi.
  2. İstihdam edilebilirlik ve yeni işler yaratılması açısından elverişli ortamlar geliştirerek Suriyeli mülteciler ve ev sahibi toplulukların işgücü piyasasına entegrasyonunun güçlendirilmesi.
  3. Suriyeli mültecilerin, ev sahibi toplulukların, işverenlerin ve geniş anlamda paydaşların ilgili yasal düzenlemeler ve kayıtlı çalışmanın önemine ilişkin farkındalıklarının artırılması ve bilgi temelinin güçlendirilmesi.



Yürütülen programlar becerilerin iyileştirilmesine, kayıtlı istihdam edilebilirliğin ve Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin işgücü piyasasına erişiminin artırılmasına, aynı zamanda kamu istihdam hizmetlerine ve çalışma izinleriyle ilgili yeni mevzuata ilişkin farkındalığın artırılmasına odaklanmaktadır. Anahtar önem taşıyan bileşenler arasında yerel piyasa ihtiyaçlarına dayalı mesleki eğitim, dil dersleri, mesleki rehberlik ve eğitim sonrası işe yerleştirmelerinin kolaylaştırılması için danışmanlık hizmetleri, kayıtlı istihdamı desteklemek için işveren teşvik destek programları, istihdam rehberliği ve danışmanlık hizmetlerinin kurulması, mülteciler için önceki öğrenmenin tanınmasına yönelik bir modelin geliştirilmesi, Arapça konuşan destek hizmet personelinin görevlendirilmesi ve ilgili kamu kurumlarındaki personel için Arapça dil dersleri bulunmaktadır. ILO Türkiye Ofisi, merkezi ve yerel düzeylerde bir dizi kamu kurumu ile yakın koordinasyon ve işbirliği içinde çalışmaktadır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü, Güneydoğu Anadolu Projesi Bölgesel Kalkınma İdaresi (GAP BKİ), Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı, Gaziantep Sanayi Odası, Gaziantep ve Şanlıurfa Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği, Harran Kaymakamlığı, Adana Belediyesi, Mesleki Eğitim ve Küçük Sanayii Destekleme Vakfı (MEKSA) Adana Şubesi ile etkili işbirliği geliştirilmiştir.

‘Suriyeli Mülteciler ve Ev Sahibi Topluluklar için İnsana Yakışır İş FırsatlarınınTeşvik Edilmesi’ Projesi

Süre: 1 Ağustos 2016 - 31 Ocak 2018
Finansman: ILO Temel Gönüllü Finansman (RBSA)
Hedef İller: Şanlıurfa, Gaziantep, Mardin, Ankara



Bu proje, yerel kapasiteyi geliştirmek ve ilk kriz etki değerlendirmelerini sunmak suretiyle Suriyeli mülteciler ve ev sahibi topluluklar için insana yaraşır istihdamı desteklemeyi hedefleyen politika ve programların uygulanmasına odaklanmaktadır. Yürütülen programlar arasında istihdam ve eğitim fırsatlarının belirlenmesi ve hem mülteciler hem de ev sahibi topluluklar için işyerindeki temel hak ve ilkelerin desteklenmesi yer almaktadır. Proje hem mülteciler hem de ev sahibi topluluklar için insana yaraşır iş fırsatlarının geliştirilmesi amacıyla uygulanmaktadır. Daha iyi çalışma ve yaşam koşulları ile istihdamın zenginleştirilmesinin desteklenmesi ve çocuklar ve kadınlar gibi hassas Suriyeli mülteci nüfus gruplarının korunması için üç ayaklı danışmalar gerçekleştirilmektedir. Türkiye’deki Suriyeli mülteci kadınların kayıtlı istihdam edilebilirliğini artırmak ve işgücü piyasasına katılımını artırmak için kadın kooperatifleri programları desteklenmektedir. Ulusal ve yerel kamu kurumlarının ve işveren ve işçi örgütlerinin işgücü piyasası zorluklarıyla daha iyi başa çıkmaya yönelik kurumsal kapasitelerinin ve işletim kapasitelerinin geliştirilmesi için destek sağlanmaktadır. Uygulanan diğer programlar, Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin kayıtlı istihdam edilebilirliğinin ve işgücü piyasasına erişiminin artırılmasına, ayrıca kamu istihdam hizmetlerine ve çalışma izinlerine dair yeni mevzuata ilişkin farkındalık yaratılmasına odaklanmaktadır. ILO; BM kurumlarıyla birlikte geliştirilen ve milyonlarca Suriyeli mülteciye ve yerel ev sahibi topluluklara yardımcı olacak daha koordineli bölgesel ve ulusal BM programlarının oluşturulmasına yol açan BM Türkiye Bölgesel Mülteci ve Dayanıklılık Programı’nın (3RP 2016-2017) uygulanmasında aktif rol almaktadır. Bu proje kapsamındaki çalışmaların, ILO’nun 1., 4., 5., 8. ve 10. SKH’nın yerelleştirilmesine yönelik çabalarına katkıda bulunması beklenmektedir.

Projenin hedefleri şunlardır:

  1.  İşgücü piyasasındaki güçlüklerin aşılabilmesi için ulusal ve yerel düzeylerdeki kamu kurumlarıyla birlikte işveren örgütleri ile sendikaların kurumsal ve operasyonel kapasitesinin geliştirilmesi.
  2.  Mesleki, teknik ve temel beceri geliştirme eğitimleriyle Suriyeli mülteciler ve ev sahibi toplulukların istihdam edilebilirliklerinin ve istihdam fırsatlarının geliştirilmesi.
  3.  Türkiye’deki Suriyeli mülteciler ve ev sahibi toplulukların kayıtlı istihdamını artırmak ve işgücü piyasasına erişimlerini sağlamak amacıyla başlatılan ortaklaşa müdahalelerin desteklenmesi.
  4.  Suriyeli mültecilerin, ev sahibi toplulukların, işverenlerin ve geniş anlamda paydaşların kamu istihdam hizmetlerine ve çalışma izinleriyle ilgili yeni yasal düzenlemelere ilişkin farkındalıklarının artırılması.

Başlıca Ortaklar

  • Çalışma ve sosyal Güvenlik Bakanlığı
  • Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
  • Milli Eğitim Bakanlığı
  • Kalkınma Bakanlığı
  • İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü
  • Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü
  • Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
  • Türkiye İş Kurumu
  • Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi
  • Avrupa Birliği
  • BM Kuruluşları
  • Ticaret ve Sanayi Odaları
  • Yerel Yönetimler
  • Sendikalar ve İşveren Kuruluşları
  • İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

     Proje Afişleri